Watch videos with subtitles in your language, upload your videos, create your own subtitles! Click here to learn more on "how to Dotsub"

Annotated captions of Bruce Schneier: The security mirage in Turkish

Last Modified By Time Content
dibasz 00:00
00:02

Güvenlik iki farklı şeydir:

dibasz 00:02
00:04

hem histir hem de gerçeklik.

dibasz 00:04
00:06

Ve bunlar birbirinden farklıdır.

dibasz 00:06
00:08

Güvende olmasanız bile

dibasz 00:08
00:10

güvende hissedebilirsiniz.

dibasz 00:10
00:12

Öyle hissediyor olmasanız bile

dibasz 00:12
00:14

güvende olabilirsiniz.

dibasz 00:14
00:16

Cidden, elimizde iki ayrı kavram var

dibasz 00:16
00:18

ve ikisi de aynı kelimeyle tanınıyor.

dibasz 00:18
00:20

Ve bu konuşmada yapmak istediğim

dibasz 00:20
00:22

bu ikiliyi birbirinden ayırmak --

dibasz 00:22
00:24

nasıl birbirlerinden ayrılıp

dibasz 00:24
00:26

nasıl birleştiklerini anlatarak.

dibasz 00:26
00:28

Ve dil aslında burada bir problem.

dibasz 00:28
00:30

Bahsedeceğimiz kavramları anlatmak için

dibasz 00:30
00:33

yeterince doğru kelime bulunmuyor.

dibasz 00:33
00:35

Güvenliğe ekonomik açıdan

dibasz 00:35
00:37

bakacak olursanız,

dibasz 00:37
00:39

bir değiş tokuş gibidir.

dibasz 00:39
00:41

Güvenliğe ulaştığınız her an,

dibasz 00:41
00:43

karşılığında birşey verirsiniz.

dibasz 00:43
00:45

Şahsi bir karar da olabilir --

dibasz 00:45
00:47

evinize soygun alarmı taktırmak gibi --

dibasz 00:47
00:50

ulusal bir karar da -- yabancı bir ülkede nereyi işgal edeceğiniz gibi --

dibasz 00:50
00:52

karşılığında birşeyler verirsiniz,

dibasz 00:52
00:55

para, zaman, kolaylık, yetenek,

dibasz 00:55
00:58

ya da temel özgürlüklerinizi.

dibasz 00:58
01:01

Br güvenlik alanına bakıp da soracağınız soru

dibasz 01:01
01:04

bizi daha güvende yapıp yapmayacağı değil,

dibasz 01:04
01:07

bir değiş tokuşa değip değmeyeceği olur.

dibasz 01:07
01:09

Geçen birkaç yıdır duyuyorsunuz,

dibasz 01:09
01:11

dünya Saddam Hüseyin artık iktidarda olmadığı için daha güvenli.

dibasz 01:11
01:14

Doğru olabilir, ama tamamen alakalı değil.

dibasz 01:14
01:17

Asıl soru şu: buna değdi mi?

dibasz 01:17
01:20

Kendi muhakemenizi yapabilir,

dibasz 01:20
01:22

ve yapılan çıkarmaya değip değmediğine karar verebilirsiniz.

dibasz 01:22
01:24

İşte güvenliği böyle tanımlarsınız --

dibasz 01:24
01:26

değiş tokuş esasına dayalı olarak.

dibasz 01:26
01:29

Aslında burada doğru ya da yanlış yoktur.

dibasz 01:29
01:31

Kimimiz evimize soygun alarmı kurdururuz,

dibasz 01:31
01:33

kimimiz gerek görmeyiz.

dibasz 01:33
01:35

Be da nerede yaşadığımıza bağlıdır,

dibasz 01:35
01:37

yalnız mı yoksa ailemizle mi yaşadığımıza,

dibasz 01:37
01:39

ne kadar değerli eşyamız olduğuna,

dibasz 01:39
01:41

soyulma riskini göze alabilmemize

dibasz 01:41
01:43

bağlıdır.

dibasz 01:43
01:45

Poltikada da,

dibasz 01:45
01:47

farklı görüşler vardır.

dibasz 01:47
01:49

Bir çok defa, bu değiş tokuşlar

dibasz 01:49
01:51

güvenlikten daha mühimdir.

dibasz 01:51
01:53

Ve bence de bu çok önemlidir.

dibasz 01:53
01:55

Şimdi, insanların bu değiş tokuşlarla

dibasz 01:55
01:57

ilgili doğal bir içgüdüleri vardır.

dibasz 01:57
01:59

Hergün bunları yapıyoruz --

dibasz 01:59
02:01

dün akşam otel odamda,

dibasz 02:01
02:03

kapımı iki defa kilitlemeye karar verdiğimde,

dibasz 02:03
02:05

ya da siz arabanızla buraya gelirken,

dibasz 02:05
02:07

yemeğe gittiğimizde

dibasz 02:07
02:10

yemeğin zehirli olmadığına karar verip yediğimizde.

dibasz 02:10
02:12

Bu değiş tokuşları tekrar tekrar yapıyoruz,

dibasz 02:12
02:14

günde defalarca.

dibasz 02:14
02:16

Bazen yaptığımızın farkına bile varmayız.

dibasz 02:16
02:18

Yaşamımızın bir parçası; herkesin yaptığı bir şey.

dibasz 02:18
02:21

Her canlının yaptığı birşey.

dibasz 02:21
02:23

Bir tavşanı düşünün, tarlada otları yiyor,

dibasz 02:23
02:26

ve tavşan bir tilki görür.

dibasz 02:26
02:28

O tavşan güvenlik değiş tokuşu yapacaktır.

dibasz 02:28
02:30

"Kalsam mı, yoksa kaçsam mı?"

dibasz 02:30
02:32

Ve bunu düşündüğünüzde,

dibasz 02:32
02:35

bu takası yapabilen tavşanlar yaşamaya

dibasz 02:35
02:37

ve çoğalmaya devam eder,

dibasz 02:37
02:39

bu takasta başarısız olanlar

dibasz 02:39
02:41

yem olur ya da açlıktan ölür.

dibasz 02:41
02:43

Ve siz de, bizim

dibasz 02:43
02:46

gezegendeki başarılı canlı türü olarak --

dibasz 02:46
02:48

sen, ben, hepimiz --

dibasz 02:48
02:51

bu değiş tokuşta ne kadar başarılı olduğumuzu düşünürsünüz.

dibasz 02:51
02:53

Ancak, bu konuda tekrar tekrar

dibasz 02:53
02:56

umutsuzca başarısız oluyoruz.

dibasz 02:56
02:59

Ve ben bunun çok ilginç bir soru olduğunu düşünüyorum.

dibasz 02:59
03:01

Size kısa cevabı vereceğim.

dibasz 03:01
03:03

Cevap, bizim gerçeklik yerine güvenlik duygusuna

dibasz 03:03
03:06

yanıt vermemiz.

dibasz 03:06
03:09

Çoğu kez, işe yarar.

dibasz 03:10
03:12

Çoğu zaman,

dibasz 03:12
03:15

hissedilen ve gerçek olan aynıdır.

dibasz 03:15
03:17

Tarihöncesi insanlarının çoğu

dibasz 03:17
03:20

için kesinlikle doğru.

dibasz 03:20
03:23

Biz bu duyguyu geliştirdik

dibasz 03:23
03:25

çünkü bize evrimsel olarak mantıklı geldi.

dibasz 03:25
03:27

Başka şekilde düşünecek olursak

dibasz 03:27
03:29

biz risk kararlarına

dibasz 03:29
03:31

bir hayli odaklıyız,

dibasz 03:31
03:34

bu Doğu Afrika dağlıklarında MÖ 100.000lerde

dibasz 03:34
03:37

küçük aile gruplarında yaşayanlar için çok yaygındı.

dibasz 03:37
03:40

2010 New York'unda o kadar da değil.

dibasz 03:41
03:44

Risk algısında birçok önyargı vardır.

dibasz 03:44
03:46

Bunun üzerine de birçok deney.

dibasz 03:46
03:49

Ve belli başlı önyargılarla tekrar tekrar karşılaşıldığını görürsünüz.

dibasz 03:49
03:51

Dördünü anlatacağım

dibasz 03:51
03:54

Dikkat çekici ve çok az rastlanan tehlikeleri abartmaya meyilliyiz

dibasz 03:54
03:56

yaygın riskleri de küçük görmeye --

dibasz 03:56
03:59

mesela uçağa karşı araba.

dibasz 03:59
04:01

Bilinmeyen, alışkın olduğumuzdan

dibasz 04:01
04:04

daha tehlikerli olarak algılanır.

dibasz 04:05
04:07

Buna bir örnek,

dibasz 04:07
04:10

yabancılar tarafından kaçırılmaktan korkan insanlar,

dibasz 04:10
04:13

veriler tanıdıklar tarafından kaçırılmanın daha yaygın olduğunu söylüyor.

dibasz 04:13
04:15

Bu çocuklar için geçerli.

dibasz 04:15
04:18

Üçüncüsü, kişileştirilmiş tehlikeler

dibasz 04:18
04:21

anonim olanlardan daha büyük algılanırlar.

dibasz 04:21
04:24

Yani Bin Laden ismi olduğu için daha korkutucudur.

dibasz 04:24
04:26

Dördüncüsü

dibasz 04:26
04:28

insanlar kontrol edebildikleri

dibasz 04:28
04:30

durumlardaki tehlikeleri küçümser,

dibasz 04:30
04:34

kontrollerinde olmayan durumları büyütürler.

dibasz 04:34
04:37

Paraşüt atlama ya da sigara içmeye başladığınızda,

dibasz 04:37
04:39

tehlikeyi küçümsersiniz.

dibasz 04:39
04:42

Bir risk sizi vurduğunda -- terörizm buna iyi bir örnek --

dibasz 04:42
04:45

durumu büyütürsünüz, çünkü sizin kontrolünüzde olmadığını hissedersiniz.

dibasz 04:47
04:50

Buna benzer birkaç tane daha önyargı vardır, kavramsal yargılar,

dibasz 04:50
04:53

ve risk kararlarımızı etkilerler.

dibasz 04:53
04:55

Sezgilerin geçerliliği diye birşey var,

dibasz 04:55
04:57

kısaca birşeylerin ihtimalini

dibasz 04:57
05:00

örneklerinin akla ne kadar kolay

dibasz 05:00
05:04

geldiğiyle ölçmemiz anlamına gelir.

dibasz 05:04
05:06

Bunun nasıl işlediğini tahmin edebilirsiniz.

dibasz 05:06
05:09

Eğer çok sık kaplan saldırısı duyuyorsanız, etrafta çok kaplan var demektir.

dibasz 05:09
05:12

Aslan saldırılarını duymuyorsanız, etrafta pek aslan yoktur.

dibasz 05:12
05:15

Bu gazetelerin icadına kadar işe yarıyordu.

dibasz 05:15
05:17

Çünkü gazetelerin tüm yaptığı

dibasz 05:17
05:19

az görülen riskleri tekrar tekrar

dibasz 05:19
05:21

yazmaktır.

dibasz 05:21
05:23

Her zaman söylerim, eğer haberlerde çıktıysa, korkmayın.

dibasz 05:23
05:25

Çünkü tanımı böyle,

dibasz 05:25
05:28

haberler, neredeyse hiç olmayan şeylerden oluşur.

dibasz 05:28
05:30

(Kahkahalar)

dibasz 05:30
05:33

Eğer birşey çok yaygınsa, artık haber olmaktan çıkar --

dibasz 05:33
05:35

araba kazaları, ev içi şiddeti --

dibasz 05:35
05:38

endişelendiğiniz riskler bunlar.

dibasz 05:38
05:40

Biz ayrıca hikaye anlatan bir türüz.

dibasz 05:40
05:43

Hikayelere verilerden daha çok önem veriyoruz.

dibasz 05:43
05:45

Ve olup biten aslında çok basit bir yanlış hesaplama.

dibasz 05:45
05:48

Yani, "Bir, iki, üç, çok fazla" dedikleri çok doğru.

dibasz 05:48
05:51

Küçük rakamlarla aramız iyi.

dibasz 05:51
05:53

Bir mango, iki mango, üç mango,

dibasz 05:53
05:55

10.000 mango, 100.000 mango--

dibasz 05:55
05:58

çürümeden yiyebileceğimizden hala çok fazla.

dibasz 05:58
06:01

O zaman yarım, çeyrek, beşte biri -- işte bunlar daha iyi.

dibasz 06:01
06:03

Milyonda bir, milyarda bir --

dibasz 06:03
06:06

ikisi de neredeyse hiç demek.

dibasz 06:06
06:08

Yani çok yaygın olmayan risklerle

dibasz 06:08
06:10

hep sorun yaşıyoruz.

dibasz 06:10
06:12

Bu kavramsal önyargıların yaptığı ise

dibasz 06:12
06:15

bizimle gerçeklik arasında bir perde oluşturmak.

dibasz 06:15
06:17

Ve bunun sonucunda

dibasz 06:17
06:19

hislerimizle gerçeklik hızla ayrılıp,

dibasz 06:19
06:22

farklılaşıyorlar.

dibasz 06:22
06:25

Artık ya hissediyorsunuzdur -- olduğunuzdan daha güvenli hissediyorsunuzdur.

dibasz 06:25
06:27

Güvende olduğunuza dair yanlış bir hisse kapılırsınız.

dibasz 06:27
06:29

Ya da,

dibasz 06:29
06:31

güvende olmadığınıza dair yanlış hisse kapılırsınız.

dibasz 06:31
06:34

"Güvenlik tiyatroları"yla ilgili çok sık yazarım,

dibasz 06:34
06:37

insanları güvende hissettiren ancak bu konuda

dibasz 06:37
06:39

hiç birşey yapmayan ürünler.

dibasz 06:39
06:41

Kendimizi güvende hissettiren anncak güvenliğimizi

dibasz 06:41
06:43

sağlamayan şeyler için gerçek bir kelimemiz yok.

dibasz 06:43
06:46

Belki de CIA'in yapması gereken şey budur.

dibasz 06:48
06:50

Ekonomiye geri gelelim.

dibasz 06:50
06:54

Ekonomi, pazar güvenlik sağlarsa,

dibasz 06:54
06:56

ve insanlar güven hissi için

dibasz 06:56
06:59

değiş-tokuşa devam ederse,

dibasz 06:59
07:01

akıllı şirketlerin ekonomik teşvik için

dibasz 07:01
07:03

yapmaları gereken şey

dibasz 07:03
07:06

insanları güvende hissettirmektir.

dibasz 07:06
07:09

Ve bunu yapmanın iki yolu vardır.

dibasz 07:09
07:11

Biri, insanların güvenliğini sağlamak

dibasz 07:11
07:13

ve farketmelerini ummak.

dibasz 07:13
07:16

Diğeri, insanların sadece güvende hissetmelerini sağlayıp

dibasz 07:16
07:19

farketmemelerini ummak.

dibasz 07:20
07:23

Peki insanların farketmesini ne sağlar?

dibasz 07:23
07:25

Bazı şeyler var:

dibasz 07:25
07:27

güvenliğin, risklerin ve tehditlerin

dibasz 07:27
07:29

ve alınan önlemlerin ne olduğunu anlamak,

dibasz 07:29
07:32

ve bunların işleyişini öğrenmek.

dibasz 07:32
07:34

Bunları biliyorsanız,

dibasz 07:34
07:37

hislerinizin gerçeklikle uyuşmasını başarmanız daha olasıdır.

dibasz 07:37
07:40

Yeterince gerçek örnekler yardımcı olabilir.

dibasz 07:40
07:43

Hepimiz yaşadığımız yerlerdeki suç oranlarını biliriz,

dibasz 07:43
07:46

çünkü orada yaşıyoruz ve burayla ilgilli hislerimiz

dibasz 07:46
07:49

çoğunlukla gerçeklikle eşleşir.

dibasz 07:49
07:52

Güvenlik tiyatrolarına

dibasz 07:52
07:55

işe yaramadığı kesin olduğunda maruz kalırız.

dibasz 07:55
07:59

Pekala, insanların farketmemesini ne sağlar?

dibasz 07:59
08:01

Tabi ki, az bilgi sahibi olmak.

dibasz 08:01
08:04

Eğer riskleri bilmezseniz, neye malolacağını da anlayamazsınız,

dibasz 08:04
08:06

bu yüzden doğru takası yapamazsınız,

dibasz 08:06
08:09

ve hisleriniz gerçeklikle eşleşmez.

dibasz 08:09
08:11

Örnekler yeterli değil.

dibasz 08:11
08:13

Düşük ihtimalli olaylarla ilgili

dibasz 08:13
08:15

doğal bir problem var.

dibasz 08:15
08:17

Mesela,

dibasz 08:17
08:19

terörizm neredeyse hiç olmasaydı,

dibasz 08:19
08:21

terör karşıtı önlemlerin

dibasz 08:21
08:24

etkinliğini ölçmek zorlaşırdı.

dibasz 08:25
08:28

Bakireleri kurban etmeye devam etmenizin,

dibasz 08:28
08:31

ve ünikornlardan korunma yönteminizin işe yaramasının asıl sebebi budur.

dibasz 08:31
08:34

Yeterince başarısız olma örneğiniz yoktur.

dibasz 08:35
08:38

Ayrıca, meseleleri gizleyen hisler --

dibasz 08:38
08:40

daha önce bahsettiğim kavramsal önyargılar,

dibasz 08:40
08:43

korkular ve halk inanışları,

dibasz 08:43
08:46

gerçekliğin yetersiz birer modelleridirler.

dibasz 08:47
08:50

O zaman durumu biraz daha karmaşıklaştıralım.

dibasz 08:50
08:52

Elimde hisler ve gerçeklik var.

dibasz 08:52
08:55

Üçüncü bir element daha ekleyelim: bir model ekleyelim.

dibasz 08:55
08:57

Model ve duygular kafamızda,

dibasz 08:57
08:59

gerçeklik ise dış dünyada.

dibasz 08:59
09:02

Değişmez; çünkü gerçek.

dibasz 09:02
09:04

Hisler içgüdülerimize dayalıdır.

dibasz 09:04
09:06

Model, mantığa.

dibasz 09:06
09:09

Aradaki temel fark budur

dibasz 09:09
09:11

Basit ve ilkel bir dünyada,

dibasz 09:11
09:14

bir modele o kadar da ihtiyaç yoktur.

dibasz 09:14
09:17

Çünkü hisler gerçekliğe yakındır.

dibasz 09:17
09:19

Modele ihtiyaç duymazsınız.

dibasz 09:19
09:21

Ancak modern ve karmaşık bir dünyada,

dibasz 09:21
09:23

karşılaştığımız riskleri

dibasz 09:23
09:26

anlamak için modellerie ihtiyaç duyarız.

dibasz 09:27
09:29

Mikropları hissetmeyiz.

dibasz 09:29
09:32

Bu nedenle anlamak için modele ihtiyaç duyarız.

dibasz 09:32
09:34

Bu model de

dibasz 09:34
09:37

gerçeğin iyi uyarlanmış bir temsilidir.

dibasz 09:37
09:40

Tabi ki, bilim ve teknolojinin olanaklarıyla

dibasz 09:40
09:42

sınırlıdır.

dibasz 09:42
09:45

Hastalıkların mikroplarla bağlantılı olma teorisini

dibasz 09:45
09:48

mikroskop icat edilip de onları görmeden bilemezdik.

dibasz 09:49
09:52

Kavramsal önyargılarımızla da sınırlıdır.

dibasz 09:52
09:54

Ama bu, hislerimizi

dibasz 09:54
09:56

hükümsüz kılabilir.

dibasz 09:56
09:59

Bu modelleri nasıl ediniriz? Diğerlerinden alarak.

dibasz 09:59
10:02

Modelleri dinden, kültürden, öğretmenlerden,

dibasz 10:02
10:04

büyüklerimizden ediniriz.

dibasz 10:04
10:06

Bir kaç yıl önce

dibasz 10:06
10:08

Güney Afrika'da safarideydim.

dibasz 10:08
10:11

Grubumuzun rehberi Kruger Ulusal Parkında büyümüş.

dibasz 10:11
10:14

Hayatta kalmak için oldukça karmaşık modeller edinmiş.

dibasz 10:14
10:16

Bu model, bir aslan ya da leopar yada gergedan

dibasz 10:16
10:18

ya da fil saldırısana uğramayı --

dibasz 10:18
10:21

ve kaçmak zorunda oluşunuzu, ve bir ağaca tırmanmayı bilmeseniz bile

dibasz 10:21
10:23

ağaca tırmanmak zorunda oluşunuzu içeriyor.

dibasz 10:23
10:26

Ben orada bir gün içinde ölürdüm,

dibasz 10:26
10:28

ancak adam orada doğmuş,

dibasz 10:28
10:30

ve hayatta kalma yollarını öğrenmiş.

dibasz 10:30
10:32

Bense New York'ta doğdum.

dibasz 10:32
10:35

Onu da New York'a getirsem, o da bir gün içinde ölürdü.

dibasz 10:35
10:37

(Kahkahalar)

dibasz 10:37
10:39

Çünkü biz, farklı deneyimlere bağlı

dibasz 10:39
10:42

farklı modeller edinmişiz.

dibasz 10:43
10:45

Modellerimiz medyadan ya da

dibasz 10:45
10:48

seçilmiş yetkililerimizden gelebilir.

dibasz 10:48
10:51

Terörizm modellerini düşünün,

dibasz 10:51
10:54

çocuk kaçırma,

dibasz 10:54
10:56

havayolu ya da araç güvenliğini.

dibasz 10:56
10:59

Modeller endüstriden gelebilir.

dibasz 10:59
11:01

Takip ettiğim iki tanesi gözetim kameraları ve

dibasz 11:01
11:03

kimlik kartları,

dibasz 11:03
11:06

bilgisayar güvenlik modellerimizin çoğu bunlardan geliyor.

dibasz 11:06
11:09

Çoğu modelse bilimden gelir.

dibasz 11:09
11:11

Sağlık modelleri buna iyi bir örnek olur.

dibasz 11:11
11:14

Kanseri bi düşünün, kuş gribi, domuz gribi ve SARS'ı.

dibasz 11:14
11:17

Bu hastalıklara karşı geliştirdiğimiz

dibasz 11:17
11:19

güvenlik hisleri

dibasz 11:19
11:21

bize verilen

dibasz 11:21
11:24

medyadın bilimden ayıklayıp sunduğu modellere dayanır.

dibasz 11:25
11:28

Yani modeller değişebilir.

dibasz 11:28
11:30

Modeller sabit değillerdir.

dibasz 11:30
11:33

Çevremizde daha güvende hissetikçe

dibasz 11:33
11:37

modelimiz hislerimize daha çok yaklaşır.

dibasz 11:38
11:40

Örneğin,

dibasz 11:40
11:42

elektriğin yeni yaygınlaşmaya başladığı

dibasz 11:42
11:45

100 yıl öncesine gidecek olsaydınız

dibasz 11:45
11:47

elektrikten ne kadar korkulduğunu görürdünüz.

dibasz 11:47
11:49

Kapı zilini çalmaktan korkan insanlar vardı,

dibasz 11:49
11:52

çünkü düğmede elektrik vardı ve bu tehlikeliydi.

dibasz 11:52
11:55

Bize gelince, biz elektrik konusunda çok rahatız.

dibasz 11:55
11:57

Hiç düşünmeden

dibasz 11:57
11:59

ampulleri değiştirebiliyoruz.

dibasz 11:59
12:03

Elektrik konusunda oluşturduğumuz

dibasz 12:03
12:06

bu güven modeliyle büyüdük.

dibasz 12:06
12:09

Ve bu sürede bu hiç değişmedi.

dibasz 12:09
12:12

Ve hepimiz bunda iyiyiz.

dibasz 12:12
12:14

İnternet risklerinin

dibasz 12:14
12:16

nesiller boyunca değişimini düşünün --

dibasz 12:16
12:18

anne babanızın internet güvenliğine yaklaşımını,

dibasz 12:18
12:20

sizin yaklaşımınızı,

dibasz 12:20
12:23

ve çocuklarınızınkini karşılaştırın.

dibasz 12:23
12:26

Modeller zamanla altyapı halini alır.

dibasz 12:27
12:30

Sezgisel, tanıdık anlamına gelen başka bir sözcüktür.

dibasz 12:30
12:32

Yani, modeliniz gerçekliğe ve

dibasz 12:32
12:34

hislerinize yaklaştıkça,

dibasz 12:34
12:37

orada olduğunu çoğunlukla farketmezsiniz.

dibasz 12:37
12:39

Buna bir örnek olarak

dibasz 12:39
12:42

geçen yılki domuz gribini verebiliriz.

dibasz 12:42
12:44

Domuz gribi ilk ortaya çıktığında,

dibasz 12:44
12:48

ilk haberler aşırı bir tepkiye sebep olmuştu.

dibasz 12:48
12:50

Artık bir ismi de vardı,

dibasz 12:50
12:52

bu da onu sıradan bir gripten korkutucu kıldı,

dibasz 12:52
12:54

daha ölümcül olmasına rağmen.

dibasz 12:54
12:58

Ve insanlar, doktorların buna bir çare bulabilmesi gerektiğini düşündü.

dibasz 12:58
13:00

Bu da kontrol eksikliği duygusuna sebep oldu.

dibasz 13:00
13:02

Ve bu iki şey

dibasz 13:02
13:04

riski olduğundan büyük gösterdi.

dibasz 13:04
13:07

Zaman geçip de olay artık eskidiğinde,

dibasz 13:07
13:09

daha tahammül edilebilir oldu,

dibasz 13:09
13:11

insanlar buna alıştı.

dibasz 13:11
13:14

Yeni bir bilgi yoktu ama daha az korku vardı.

dibasz 13:14
13:16

Sonbaharda,

dibasz 13:16
13:18

insanlar artık

dibasz 13:18
13:20

doktorların bu işi çözdüklerini düşündüler.

dibasz 13:20
13:22

İnsanların korku ve kabullenme arasında

dibasz 13:22
13:24

aslında korku ve umursamazlık arasında

dibasz 13:24
13:28

seçmesi gereken

dibasz 13:28
13:30

bir çeşit yol ayrımı vardır --

dibasz 13:30
13:33

ve çoğunlukla şüpheyi seçerler.

dibasz 13:33
13:36

Ve geçen kış aşı geliştirildiğinde,

dibasz 13:36
13:39

bir çok insan --şaşırtıcı bir sayıda--

dibasz 13:39
13:42

aşılanmayı reddetti.

dibasz 13:43
13:45

bu da insanların

dibasz 13:45
13:48

güvenlik duygularının ve modellerinin nasıl değiştiğine dair iyi bir örnek,

dibasz 13:48
13:50

çok sert bir şekilde

dibasz 13:50
13:52

ve yeni bilgi almaksızın,

dibasz 13:52
13:54

yeni bir şey öğrenmeksizin.

dibasz 13:54
13:57

Böyle şeyler sık sık olur.

dibasz 13:57
14:00

Bir karmaşadan daha bahsedeceğim.

dibasz 14:00
14:03

Hissettiklerimiz, model ve gerçekliğimiz var.

dibasz 14:03
14:05

Benim güvenliğe bakış açım oldukça gerçekçi.

dibasz 14:05
14:08

Bu yüzden de bunun gözlemciye bağlı olduğunu düşünüğyorum.

dibasz 14:08
14:10

Ve çoğu güvenlik kararları

dibasz 14:10
14:14

çok farklı insanları içerir.

dibasz 14:14
14:16

Ve bu insanlar

dibasz 14:16
14:19

özel değiş-tokuşlarıyla

dibasz 14:19
14:21

kararı etkilemeyi deneyecekler.

dibasz 14:21
14:23

Buna onların amacı diyelim.

dibasz 14:23
14:25

Ve amaçlarını anlıyorsunuz --

dibasz 14:25
14:28

bu pazarlama, bu politika --

dibasz 14:28
14:31

sizi bir model yerine diğeri için ikna etmeye çalışıyorlar,

dibasz 14:31
14:33

bir modeli görmezden gelmeniz ve hislerinize

dibasz 14:33
14:36

güvenmeniz için ikna ediyorlar,

dibasz 14:36
14:39

beğenmediğiniz modelleri insanlarla sınırlayarak hem de.

dibasz 14:39
14:42

Bu çok sık olur.

dibasz 14:42
14:45

Örneğin, harika bir örnek, sigara içmenin tehlikeleri.

dibasz 14:46
14:49

Geçen 50 yıl içinde, sigaranın tehlikeleri

dibasz 14:49
14:51

bir modelin nasıl değiştiğini gösterir,

dibasz 14:51
14:54

ve bir endüstrinin beğenmedikleri modelle

dibasz 14:54
14:56

nasıl savaştığına örnektir.

dibasz 14:56
14:59

Bunu daha önce yapılmış sigara tartışmalarıyla kıyaslayın --

dibasz 14:59
15:02

muhtemelen 20 yıl geride kalmıştır.

dibasz 15:02
15:04

Emniyet kemerlerini düşünün.

dibasz 15:04
15:06

Ben çocukken, hiçkimse emniyet kemeri takmazdı.

dibasz 15:06
15:08

Şimdi ise, emniyet kemerinizi takmadıysanız

dibasz 15:08
15:10

hiçbir çocuk arabayı sürmenize izin vermez.

dibasz 15:11
15:13

Bunu hava yastığı tartışmalarıyla kıyaslayın,

dibasz 15:13
15:16

muhtemelen 30 yıl öncesinde kalmıştır.

dibasz 15:16
15:19

Hepsi model değişimine örnektir.

dibasz 15:21
15:24

Öğrendiğimiz model değişiminin zor olduğudur.

dibasz 15:24
15:26

Modelleri yerinden oynatmak güçtür.

dibasz 15:26
15:28

Eğer hislerinize eşitlerse,

dibasz 15:28
15:31

bir modeliniz olduğunun farkına varmazsınız.

dibasz 15:31
15:33

Ve başka bir kavramsal önyargı da var ki,

dibasz 15:33
15:35

ben buna onay yargısı diyeceğim.

dibasz 15:35
15:38

İnançlarımızı onaylayan bilgileri

dibasz 15:38
15:40

kabul etmeye meyilliyizdir ancak

dibasz 15:40
15:43

inançlarımızla çatışan bilgileri reddederiz.

dibasz 15:44
15:46

Modelimize karşı olan bir kanıtı

dibasz 15:46
15:49

ne kadar ciddi olursa olsun görmezden geliriz.

dibasz 15:49
15:52

Dikkatimizi çekmek için daha da ciddileşmesi gerekir.

dibasz 15:53
15:55

Uzun zamana yayılan yeni modeller de zorlayıcıdır.

dibasz 15:55
15:57

Global ısınma buna iyi bir örnektir.

dibasz 15:57
15:59

80 yılı kapsayan

dibasz 15:59
16:01

modelleri anlamakta çok başarısızız.

dibasz 16:01
16:03

Bir sonraki hasatı yapabiliriz.

dibasz 16:03
16:06

Çocuklarımızı yetiştirebiliriz.

dibasz 16:06
16:09

Ama 80 yıl, işte bunda iyi değiliz.

dibasz 16:09
16:12

Bu nedenle de kabul etmesi zor bir modeldir.

dibasz 16:12
16:16

Her iki modeli de aynı anda aklımızda tutabiliriz,

dibasz 16:16
16:19

ya da iki farklı inancı

dibasz 16:19
16:22

barındırmamız gibi bir problemi,

dibasz 16:22
16:24

ya da kavramsal uyumsuzlukları.

dibasz 16:24
16:26

Sonunda,

dibasz 16:26
16:29

yeni model eskisinin yerini alacaktır.

dibasz 16:29
16:32

Güçlü duygular yeni bir model oluşturabilir.

dibasz 16:32
16:35

11 Eylül bir çok insanın kafasında yeni bir

dibasz 16:35
16:37

güvenlik modeli oluşturdu.

dibasz 16:37
16:40

Suçlarla olan kişisel deneyimlerimiz de bunu yapabilir,

dibasz 16:40
16:42

kişisel sağlık endişeleri,

dibasz 16:42
16:44

ya da haberlerdeki sağlık sorunları.

dibasz 16:44
16:46

Psikiyatristlerin buna flaş lambası etkisi

dibasz 16:46
16:48

dediğini görürsünüz.

dibasz 16:48
16:51

Bunlar anında bir model yaratabilirler,

dibasz 16:51
16:54

çünkü duygulara dokunurlar.

dibasz 16:54
16:56

Yani teknolojik dünyada,

dibasz 16:56
16:58

modelleri yargılamaya yetecek

dibasz 16:58
17:00

deneyimlerimiz yok.

dibasz 17:00
17:02

Böylece diğerlerine, yakınlarımıza inanıyoruz.

dibasz 17:02
17:06

Bu da diğerleri haklı olduğu sürece işe yarıyor.

dibasz 17:06
17:08

Bize hangi ilaçların güvenli olduğunu

dibasz 17:08
17:13

söyleyen devlet kurumlarına inanıyoruz.

dibasz 17:13
17:15

Buraya dün uçtum.

dibasz 17:15
17:17

Uçağı kontrol etmedim.

dibasz 17:17
17:19

Bindiğim uçağın güvenliğini

dibasz 17:19
17:22

kontrol eden başka bir gruba inandım.

dibasz 17:22
17:25

Hepimiz burada, tavanın üstümüze çökmesinden korkmadan oturuyoruz,

dibasz 17:25
17:28

kontrol ettiğimiz için değil,

dibasz 17:28
17:30

buradaki binaların

dibasz 17:30
17:33

sağlamlığından emin olduğumuz için.

dibasz 17:33
17:35

Bu, inanç sayesinde

dibasz 17:35
17:37

kabul ettiğimiz bir model.

dibasz 17:37
17:40

Ve bu sorun değil.

dibasz 17:42
17:44

Şimdi istediğimiz,

dibasz 17:44
17:46

insanların daha iyi modelleri

dibasz 17:46
17:48

yeterince tanıyabilmesi --

dibasz 17:48
17:50

bunu hislerinde yansıtabilmesi --

dibasz 17:50
17:54

bu sayede doğru değiş-tokuşları yapabilmeleri.

dibasz 17:54
17:56

Bunlar olmadığında ise

dibasz 17:56
17:58

iki seçeneğiniz vardır.

dibasz 17:58
18:00

İlki, insanların hislerini onarabilirsiniz,

dibasz 18:00
18:02

doğrudan hislere odaklanırsınız.

dibasz 18:02
18:05

Buna hile denir, ama işe yarayabilir.

dibasz 18:05
18:07

İkincisi, daha dürüst bir şekilde,

dibasz 18:07
18:10

gerçekten modeli tamir edersiniz.

dibasz 18:11
18:13

Değişim zamanla olur.

dibasz 18:13
18:16

Sigara tartışması 40 yıl sürdü,

dibasz 18:16
18:19

ve bu aslında kolay olandı.

dibasz 18:19
18:21

Bunlardan bazıları zordur.

dibasz 18:21
18:23

Yani cidden zor,

dibasz 18:23
18:25

bilgi tek umudumuz gibi görünür.

dibasz 18:25
18:27

Ve size yalan söyledim.

dibasz 18:27
18:29

Hisler, model, gerçeklik dediğimi hatırlıyor musunuz?

dibasz 18:29
18:32

Gerçeklik değişmez demiştim. Aslında değişir.

dibasz 18:32
18:34

Teknolojik bir dünyada yaşıyoruz;

dibasz 18:34
18:37

gerçeklik devamlı değişiyor.

dibasz 18:37
18:40

Yani karşımızdaki durum şöyle -- türümüzde ilk defa--

dibasz 18:40
18:43

hisler modeli takip eder, model gerçekliği, ve gerçeklik hareket halindedir --

dibasz 18:43
18:46

asla yakalayamayabilirsiniz.

dibasz 18:47
18:49

Bilemeyiz.

dibasz 18:49
18:51

Ama uzun sürede,

dibasz 18:51
18:54

hisler ve gerçeklik mühimdir.

dibasz 18:54
18:57

Ve bunu örneklemek için iki kısa hikayeyle bitireceğim.

dibasz 18:57
18:59

1982'de -- insanların bunu hatırlayacaklarından emin değilim --

dibasz 18:59
19:02

Amerika'da Tylenol zehirlenmesinden

dibasz 19:02
19:04

dolayı kısa süreli bir salgın vardı.

dibasz 19:04
19:07

Korkunç bir hikaye. Birileri bir şişe Tylenol alıyor,

dibasz 19:07
19:10

içini zehir doldurup, rafa geri koyuyor.

dibasz 19:10
19:12

Başka biri bunu satın alıyor ve ölüyor.

dibasz 19:12
19:14

Bu insanları korkuttu.

dibasz 19:14
19:16

Buna benzer bir kaç tane daha vaka oldu.

dibasz 19:16
19:19

Gerçek bir risk hiç olmadı ama insanlar korktular.

dibasz 19:19
19:21

Ve böylece

dibasz 19:21
19:23

açılma güvenlikli ilaç endüstrisi oluştu.

dibasz 19:23
19:25

Vu güvenlikli kapaklar burdan ortaya çıktı.

dibasz 19:25
19:27

Gerçek bir "güvenlik tiyatrosu".

dibasz 19:27
19:29

Ev ödevi olarak, bundan kurtulmanın 10 yolunu düşünün.

dibasz 19:29
19:32

Her birinize bir şırınga vereceğim.

dibasz 19:32
19:35

Ama bu insanların daha iyi hissetmesini sağladı.

dibasz 19:35
19:37

Güvenlik hissinin gerçeklikle

dibasz 19:37
19:39

daha çok örtüşmesini sağladı.

dibasz 19:39
19:42

Son hikaye, bir kaç yıl önce, bir arkadaşım doğum yaptı.

dibasz 19:42
19:44

Hastanede ziyaretine gittim.

dibasz 19:44
19:46

Farkettim ki, şimdi doğan bebeklere

dibasz 19:46
19:48

annelerininkiyle uyuşan

dibasz 19:48
19:50

alarmlı dijital bir güvenlik bilekliği takıyorlar,

dibasz 19:50
19:52

yane, annesi hariç biri bebeği yeni doğan bölümünden çıkarırsa,

dibasz 19:52
19:54

alarm çalıyor.

dibasz 19:54
19:56

Ben de "Oldukça iyiymiş" dedim.

dibasz 19:56
19:58

"Hastaneden bebek kaçırma ne kadar yaygın

dibasz 19:58
20:00

merak ediyorum."

dibasz 20:00
20:02

Eve gittim, araştırdım.

dibasz 20:02
20:04

Neredeyse hiç olmuyormuş.

dibasz 20:04
20:06

Ama düşündüğünüzde,

dibasz 20:06
20:08

hastanedeyseniz,

dibasz 20:08
20:10

ve bebeği annesinden ayırıp bazı testler yaptırmak için

dibasz 20:10
20:12

odadan çıkarmanız gerekiyorsa,

dibasz 20:12
20:14

sağlam bir güvenlik tiyatrosu düzenleseniz iyi olur,

dibasz 20:14
20:16

yoksa annesi kolunuzu koparabilir.

dibasz 20:16
20:18

(Kahkahalar)

dibasz 20:18
20:20

Yani bizler için bu çok önemli,

dibasz 20:20
20:22

güvenlik tasarımcıları için,

dibasz 20:22
20:25

güvenlik politikalarına bakanlar için,

dibasz 20:25
20:27

hatta kamu politikalarının

dibasz 20:27
20:29

güvenliği etkileyen alanlarına bakanlar için.

dibasz 20:29
20:32

Olay sadece gerçeklikte değil, hisle ve gerçeklikte.

dibasz 20:32
20:34

Önemli olan

dibasz 20:34
20:36

her ikisinin örtüşmesi.

dibasz 20:36
20:38

Hislerimiz ver gerçeklik örtüştüğü sürece,

dibasz 20:38
20:40

daha iyi güvenlik değiş-tokuşları yapıyoruz.

dibasz 20:40
20:42

Teşekkürler.

dibasz 20:42
20:44

(Alkışlar)