Watch videos with subtitles in your language, upload your videos, create your own subtitles! Click here to learn more on "how to Dotsub"

Annotated captions of Bruce Schneier: The security mirage in Albanian

Last Modified By Time Content
besnik 00:00
00:02

Atëherë, siguria është dy gjëra të ndryshme:

besnik 00:02
00:04

është një ndjenjë, dhe është një realitet.

besnik 00:04
00:06

E këto dallojnë nga njëra-tjetra.

besnik 00:06
00:08

Mund të ndiheni i sigurt

besnik 00:08
00:10

edhe kur nuk jeni i tillë.

besnik 00:10
00:12

Dhe mund të jeni i sigurt

besnik 00:12
00:14

edhe pse nuk ndiheni i tillë.

jetarudi 00:14
00:16

Vërtet, kemi dy koncepte të ndryshme

besnik 00:16
00:18

të projektuar drejt së njëjtës botë.

besnik 00:18
00:20

Ajo çka dua të bëj në këtë trajtim

besnik 00:20
00:22

është t'i ndaj ato veç e veç --

besnik 00:22
00:24

për të parë se ku ndahen

besnik 00:24
00:26

dhe se si konvergojnë.

besnik 00:26
00:28

Gjuha këtu është vërtet një problem.

besnik 00:28
00:30

Nuk ka dhe shumë fjalë të përshtatshme

besnik 00:30
00:33

për konceptet që do të diskutojmë.

besnik 00:33
00:35

Kështu, nëse e shihni sigurinë

besnik 00:35
00:37

nën dritën e termave ekonomikë,

besnik 00:37
00:39

është një heqje dorë nga diçka.

besnik 00:39
00:41

Sa herë që përfitoni ndoca siguri,

besnik 00:41
00:43

përherë hiqni dorë nga diçka.

besnik 00:43
00:45

Si kur është fjala për një vendim personal --

besnik 00:45
00:47

bie fjala kur vendosni të instaloni në shtëpi një alarm kundër hajnave --

besnik 00:47
00:50

si për një vendim kombëtar -- kur vendosni të pushtoni një vend të huaj --

besnik 00:50
00:52

diçka do të shkëmbeni,

jetarudi 00:52
00:55

para, kohë, rehati, mundësi,

besnik 00:55
00:58

ndoshta liri themelore.

besnik 00:58
01:01

Dhe pyetja që duhet bërë kur mendoheni sipër diçkaje për sigurinë

besnik 01:01
01:04

nuk është nëse kjo na bën më të sigurt,

besnik 01:04
01:07

por nëse shkëmbimi është me leverdi apo jo.

besnik 01:07
01:09

Keni dëgjuar këto vitet e shkuara,

besnik 01:09
01:11

që bota është më e parrezikshme ngaqë Sadam Hyseni nuk është në pushtet.

besnik 01:11
01:14

Kjo mund të jetë e vërtetë, por nuk është e ndonjë peshe kushedi.

besnik 01:14
01:17

Pyetja është, a ia vleu?

besnik 01:17
01:20

Dhe mund të dilni me vendimin tuaj,

besnik 01:20
01:22

e mandej të vendosni nëse pushtimi ia vlejti a jo.

besnik 01:22
01:24

Kjo është mënyra se si mendoni mbi sigurinë --

besnik 01:24
01:26

në terma shkëmbimi.

besnik 01:26
01:29

Tani, shpesh këtu nuk ka "drejt" apo "gabim".

besnik 01:29
01:31

Disa prej nesh kanë sistem alarmi në shtëpi,

besnik 01:31
01:33

dhe disa jo.

besnik 01:33
01:35

Dhe kjo do të varej nga se ku banojmë,

besnik 01:35
01:37

nëse banojmë vetëm apo kemi familje,

besnik 01:37
01:39

sa gjëra me vlerë kemi,

besnik 01:39
01:41

deri në ç'shkallë do të donim të pranonim

besnik 01:41
01:43

rrezikun e vjedhjes.

besnik 01:43
01:45

Në politikë gjithashtu,

jetarudi 01:45
01:47

ka opinione të ndryshme.

besnik 01:47
01:49

Shumë herë, këto heqje dorë

besnik 01:49
01:51

lidhen me më tepër se thjesht sigurinë,

besnik 01:51
01:53

dhe mendoj se kjo është vërtet e rëndësishme.

besnik 01:53
01:55

Njerëzit kanë një intuitë natyrore

besnik 01:55
01:57

për këto shkëmbime.

besnik 01:57
01:59

Bëjmë përditë të tilla --

besnik 01:59
02:01

mbrëmë në dhomën time në hotel,

besnik 02:01
02:03

kur vendosa ta kyç dy herë derën,

besnik 02:03
02:05

ose ju në makinën tuaj kur erdhët këtu,

besnik 02:05
02:07

kur shkojmë për drekë

besnik 02:07
02:10

dhe vendosim që ushqimi nuk është i helmuar dhe do ta hamë.

besnik 02:10
02:12

Këto shkëmbime i bëjmë gjithë kohën

besnik 02:12
02:14

disa herë në ditë.

besnik 02:14
02:16

Shpesh as që i vëmë re.

besnik 02:16
02:18

Thjesht janë pjesë e gjallimit tonë; kështu bëjmë të gjithë.

besnik 02:18
02:21

Të gjitha speciet veprojnë kështu.

besnik 02:21
02:23

Përfytyroni një lepur në arë, duke ngrënë bar,

besnik 02:23
02:26

dhe lepuri papritmas sheh një dhelpër.

besnik 02:26
02:28

Lepuri do të marrë një vendim sigurie:

besnik 02:28
02:30

"Të rri, apo të bëhem tym?"

besnik 02:30
02:32

Po ta mendojmë një çast,

besnik 02:32
02:35

lepujt që janë të zotë në marrjen e këtij vendimi

besnik 02:35
02:37

priren të rrojnë dhe të riprodhohen,

besnik 02:37
02:39

ndërsa lepujt që nuk ia dalin dot

besnik 02:39
02:41

do të bëhen pre ose do të ngordhin urie.

besnik 02:41
02:43

Kështu që mund të mendonit

besnik 02:43
02:46

se ne, si specie e suksesshme në planet --

besnik 02:46
02:48

ju, unë, kushdo --

besnik 02:48
02:51

jemi vërtet të zot për këto lloj vendimesh.

besnik 02:51
02:53

Ja që, me sa duket, pareshtur,

besnik 02:53
02:56

jemi dëshpërimisht të paaftë këtu.

besnik 02:56
02:59

Dhe mendoj që në thelb, kjo është një çështje me interes.

besnik 02:59
03:01

Do t'i përgjigjem shkurt.

besnik 03:01
03:03

Përgjigja është: i përgjigjemi ndjenjës së sigurisë

besnik 03:03
03:06

dhe jo realitetit.

besnik 03:06
03:09

Tani, kjo, shumicën e kohës funksionon.

besnik 03:10
03:12

Shumicën e kohës,

besnik 03:12
03:15

ndjesia dhe realiteti janë e njëjta gjë.

besnik 03:15
03:17

Sigurisht që kjo është e vërtetë

besnik 03:17
03:20

për pjesën dërrmuese të prehistorisë njerëzore.

besnik 03:20
03:23

Këtë aftësi e kemi zhvilluar

besnik 03:23
03:25

ngaqë ka kuptim nga pikëpamja evolucionare.

besnik 03:25
03:27

Një mënyrë për ta parë atë

besnik 03:27
03:29

është që jemi shumë të specializuar

besnik 03:29
03:31

për vendime lidhur me rreziqe

besnik 03:31
03:34

që janë endemike për jetesën në grupe to vegjël familiarë

besnik 03:34
03:37

në pllajat e Afrikës Lindore në vitet 100 000 para erës sonë --

besnik 03:37
03:40

jo dhe aq për Nju Jorkun e 2010-s.

besnik 03:41
03:44

Perceptimi i rrezikut mbart disa njëanëshmëri.

besnik 03:44
03:46

Këtu mund të eksperimentohet goxha.

besnik 03:46
03:49

Dhe mund të shihni disa njëanshmëri që ripërsëriten.

besnik 03:49
03:51

Po ju tregoj katër të tilla.

besnik 03:51
03:54

Priremi të mbivlerësojmë rreziqet spektakolare dhe të rralla

besnik 03:54
03:56

dhe të mos peshojmë sa duhet rreziqet e rëndomta --

besnik 03:56
03:59

bie fjala fluturimi kundrejt udhëtimit me automjete.

besnik 03:59
04:01

E panjohura perceptohet

jetarudi 04:01
04:04

më e rrezikshme se sa familjarja.

besnik 04:05
04:07

Një shembull do të ishte,

besnik 04:07
04:10

njerëzit kanë frikë se mos rrëmbehen nga të panjohur, ndërkohë që të dhënat

besnik 04:10
04:13

mbështesin faktin që rrëmbimi nga persona të afërt është shumë më i shpeshtë.

besnik 04:13
04:15

Në rastin e fëmijve.

besnik 04:15
04:18

Së treti, rreziqet e veshur dikujt

besnik 04:18
04:21

perceptohen si të ishin më të mëdhenj se rreziqet anonimë --

besnik 04:21
04:24

pra Bin Laden është më i frikshëm sepse ka një emër.

besnik 04:24
04:26

Dhe së katërti,

besnik 04:26
04:28

njerëzit i nënvlerësojnë rreziqet

besnik 04:28
04:30

në situata që i kanë nën kontroll

besnik 04:30
04:34

dhe mbivlerësojnë ato të situatave që nuk i kanë nën kontroll.

besnik 04:34
04:37

Kështu, pasi filloni të tymosni duhan ose të hidheni me parashutë,

besnik 04:37
04:39

ua nënvlerësoni rreziqet.

besnik 04:39
04:42

Nëse ju servirin një rrezik -- terrorizmi qe shembull i goditur --

jetarudi 04:42
04:45

do ta mbivlerësonit, ngaqë nuk ndiheni se e keni nën kontroll.

besnik 04:47
04:50

Ka një dorë njëanëshmërish të tilla, njëanëshmëri konjitive,

besnik 04:50
04:53

që prekin vendimet tona në lidhje me rreziqet.

besnik 04:53
04:55

Luan rol heuristika e të gatshmes

besnik 04:55
04:57

që në thelb do të thotë

besnik 04:57
05:00

probabilitetin e diçkaje e vlerësojmë nga shkalla

besnik 05:00
05:04

se sa e lehtë është të sjellim në mendje raste të saj.

jetarudi 05:04
05:06

Mund të përfytyroni si funksionon kjo.

besnik 05:06
05:09

Nëse dëgjoni shpesh rreth sulmesh nga tigrat, i bie të ketë plot tigra përqark.

besnik 05:09
05:12

Për sulme nga luanët nuk dëgjoni, i bie të mos ketë shumë luanë përqark.

besnik 05:12
05:15

Kjo funksionon deri ditën që shpiket gazeta.

besnik 05:15
05:17

Sepse ajo që bëjnë gazetat

besnik 05:17
05:19

është të përsërisin pa pushim

besnik 05:19
05:21

rreziqet e rralla.

besnik 05:21
05:23

Unë u them njerëzve, po qe te lajmet, mos e çani kryet.

besnik 05:23
05:25

Ngaqë me përkufizim,

besnik 05:25
05:28

lajmet janë diçka që thuajse nuk ndodhin kurrë.

besnik 05:28
05:30

(Të qeshura)

besnik 05:30
05:33

Kur diçka është kaq e zakontë, nuk përbën më lajm --

besnik 05:33
05:35

përplasje makinash, dhunë në familje --

besnik 05:35
05:38

këto janë rreziqet për të cilat shqetësoheni.

besnik 05:38
05:40

Jemi edhe ca të dhënë pas rrëfenjave.

besnik 05:40
05:43

Reagojmë ndaj historive më shumë se sa ndaj të dhënave.

besnik 05:43
05:45

Edhe pazotësia në aritmetikë luan rol.

besnik 05:45
05:48

E kam fjalën, thënia "Një, Dy, Tree, Plot" është deri diku e drejtë.

besnik 05:48
05:51

Jemi shumë të zotë me numrat e vegjël.

besnik 05:51
05:53

Një mollë, dy mollë, tre mollë,

besnik 05:53
05:55

10 mijë mollë, 100 mijë mollë --

besnik 05:55
05:58

prapë më tepër se sa mund të hanit para se të zënë e të kalben.

besnik 05:58
06:01

Pra, një gjysmë, një çerek, një e pesta -- me këto ia dalim mbanë.

besnik 06:01
06:03

Një në një milion, një në një miliard --

besnik 06:03
06:06

të dyja janë thuajse baras me kurrë.

besnik 06:06
06:08

Pra, kemi probleme me rreziqet

besnik 06:08
06:10

që nuk janë shumë të zakonshëm.

besnik 06:10
06:12

Ajo çka bëjnë këto njëanshmëri konjitive

besnik 06:12
06:15

është veprimi si filtrues mes nesh dhe realitetit.

besnik 06:15
06:17

Dhe përfundimi

besnik 06:17
06:19

është që ndjesitë dhe realiteti shpërputhen,

besnik 06:19
06:22

bëhen dy gjëra të ndryshme.

besnik 06:22
06:25

Ju, ose keni ndjesinë -- ndjeheni më i sigurt se sa jeni.

besnik 06:25
06:27

Këtu ka një ndjenjë të rreme sigurie.

besnik 06:27
06:29

Ose e kundërta,

besnik 06:29
06:31

dhe këtu bëhet fjalë për një ndjenjë të rreme pasigurie.

besnik 06:31
06:34

Unë shkruaj mjaft rreth "teatrit me sigurinë,"

besnik 06:34
06:37

i cili përbëhet nga produkte që i bëjnë njerëzit të ndihen të sigurt,

besnik 06:37
06:39

por që në fakt nuk bëjnë ndonjë gjë.

besnik 06:39
06:41

Nuk ka ndonjë term për gjëra që na bëjnë të sigurt,

besnik 06:41
06:43

por që nuk na bëjnë të ndihemi të sigurt.

besnik 06:43
06:46

Ndoshta kjo është ajo çka CIA është menduar të bëjë për ne.

besnik 06:48
06:50

Po i kthehemi anës ekonomike.

besnik 06:50
06:54

Nëse ana ekonomike, tregu, udhëheq sigurinë,

besnik 06:54
06:56

dhe nëse njerëzit marrin vendime

besnik 06:56
06:59

bazuar në ndjesitë mbi sigurinë,

besnik 06:59
07:01

atëherë gjëja e zgjuar që do bërë nga kompanitë

besnik 07:01
07:03

për nxitje ekonomike

besnik 07:03
07:06

është t'i bëjnë njerëzit të ndihen të sigurt.

besnik 07:06
07:09

Dhe ka dy rrugë për ta arritur këtë.

besnik 07:09
07:11

Njëra, i bëni vërtet njerëzit më të sigurt

besnik 07:11
07:13

dhe shpresoni që ta vënë re.

besnik 07:13
07:16

Ose tjetra, thjesht i bëni të ndihen më të sigurt

besnik 07:16
07:19

dhe shpresoni që nuk do ta vënë re.

besnik 07:20
07:23

Atëherë ç'e tërheq vëmendjen e njerëzve?

besnik 07:23
07:25

Një dorë gjërash:

besnik 07:25
07:27

kuptimi mbi sigurinë,

besnik 07:27
07:29

rreziqet, kërcënimet,

besnik 07:29
07:32

kundërmasat, mënyra si funksionojnë këto.

besnik 07:32
07:34

Por nëse i njihni gjërat,

besnik 07:34
07:37

ka më tepër gjasa që ndjesitë tuaja të përputhen me realitetin.

besnik 07:37
07:40

Na vijnë në ndihmë mjaft shembuj nga bota e njëmendtë.

besnik 07:40
07:43

Të gjithë e njohim shkallën e kriminalitetit në lagjen tonë,

besnik 07:43
07:46

ngaqë aty banojmë, dhe përftojmë për të një ndjesi

besnik 07:46
07:49

që në thelb përputhet me realitetin.

besnik 07:49
07:52

Teatri me sigurinë shpaloset

besnik 07:52
07:55

atëherë kur është e qartë që nuk po funksionon si duhet.

besnik 07:55
07:59

Bukur, atëherë ç'i bën njerëzit të mos vënë re?

besnik 07:59
08:01

Të kuptuarit, njohja e pakët.

besnik 08:01
08:04

Nëse nuk i kuptoni rreziqet, nuk kuptoni dot koston,

besnik 08:04
08:06

ka gjasa që të merrni vendimin e gabuar,

besnik 08:06
08:09

dhe ndjesitë tuaja të mos përputhen me realitetin.

besnik 08:09
08:11

Këtu nuk ka mjaft shembuj.

besnik 08:11
08:13

Ka një problem të brendshëm

besnik 08:13
08:15

me ngjarjet me probabilitet të pakët.

besnik 08:15
08:17

Nëse, për shembull,

besnik 08:17
08:19

terrorizmi thuajse nuk ndodh kurrë,

besnik 08:19
08:21

është vërtet e zorshme të gjykohet

besnik 08:21
08:24

efektshmëria e masave kundër terrorizmit.

besnik 08:25
08:28

Kjo është arsyeja pse vazhdohet me bërjen kurban të virgjëreshave,

besnik 08:28
08:31

dhe pse mbrojtja nga kuçedrat funksionon përsosur.

besnik 08:31
08:34

Nuk ka shembuj të mjaftueshëm të dështimeve.

besnik 08:35
08:38

Po ashtu, ndjesitë që, si retë, fshehin pas çështjet --

besnik 08:38
08:40

njëanshmëritë konjitive për të cilat fola më lart,

besnik 08:40
08:43

frikërat, besimet e miletit,

besnik 08:43
08:46

në thelb një model jo adekuat i realitetit.

besnik 08:47
08:50

Më lejoni t'i ndërlikoj gjërat.

besnik 08:50
08:52

Kemi ndjesitë dhe realitetin.

besnik 08:52
08:55

Dëshiroj të shtoj një element të tretë. Dëshiroj të shtoj një model.

besnik 08:55
08:57

Ndjesitë dhe modeli - në trurin tonë,

besnik 08:57
08:59

realiteti është bota atje tej.

besnik 08:59
09:02

Që nuk ndryshon; është reale.

besnik 09:02
09:04

Pra ndjesitë bazohen në intuitën tonë.

besnik 09:04
09:06

Modeli bazohet te arsyetimi.

besnik 09:06
09:09

Ky është në thelb ndryshimi.

besnik 09:09
09:11

Në një botë primitive dhe të thjeshtë,

besnik 09:11
09:14

vërtet që nuk ka nevojë për një model.

besnik 09:14
09:17

Ngaqë ndjesitë janë afër realitetit.

besnik 09:17
09:19

Nuk keni nevojë për model.

besnik 09:19
09:21

Por në një botë moderne dhe të ndërlikuar,

besnik 09:21
09:23

ju duhen modele

besnik 09:23
09:26

që të kuptoni një numër rreziqesh që hasim.

besnik 09:27
09:29

Për bakteret nuk ka ndjesi.

besnik 09:29
09:32

Ju duhet një model për t'i kuptuar.

besnik 09:32
09:34

Ky model

besnik 09:34
09:37

është një paraqitje inteligjente e realitetit.

besnik 09:37
09:40

Është, sigurisht, i kufizuar nga shkenca,

besnik 09:40
09:42

nga teknologjia.

besnik 09:42
09:45

Para shpikjes së mikroskopit për t'i parë,

besnik 09:45
09:48

s'mund të kishte teori sëmundjesh të shpjeguara.

besnik 09:49
09:52

Është i kufizuar nga njëanshmëritë tona konjitive.

besnik 09:52
09:54

Por ka aftësinë

besnik 09:54
09:56

të anashkalojë ndjesitë tona.

besnik 09:56
09:59

Nga i gjejmë këto modele? I marrim nga të tjerët.

besnik 09:59
10:02

I marrim nga feja, kultura,

besnik 10:02
10:04

mësuesit, të moshuarit.

besnik 10:04
10:06

Para ca vitesh,

besnik 10:06
10:08

qeshë në Afrikën e Jugut për safari.

besnik 10:08
10:11

Shoqëruesi im ish rritur në Parkun Kombëtar Kruger.

besnik 10:11
10:14

Dhe kish disa modele shumë të ndërlikuara se si të mbijetosh.

besnik 10:14
10:16

Që vareshin nga çfarë sulmoheshe

besnik 10:16
10:18

luan apo leopard, rinoceront apo elefant --

besnik 10:18
10:21

dhe se kur duhej të bëheshe tym, kur duhej të ngjiteshe në pemë --

besnik 10:21
10:23

kur nuk do të duhej në asnjë rast të ngjiteshe në një pemë.

besnik 10:23
10:26

Unë do të kisha vdekur brenda ditës,

besnik 10:26
10:28

por ai qe lindur aty,

besnik 10:28
10:30

dhe e kish kuptuar se si të mbijetonte.

besnik 10:30
10:32

Unë jam lindur në Nju Jork.

besnik 10:32
10:35

Mund ta kisha marrë në Nju Jork, dhe të vdiste ai brenda ditës.

besnik 10:35
10:37

(Të qeshura)

besnik 10:37
10:39

Ngaqë kemi modele të ndryshme

besnik 10:39
10:42

bazuar në përvojat tona të ndryshme.

besnik 10:43
10:45

Modelet mund të na vijnë nga mediat,

besnik 10:45
10:48

nga zyrtarët e votuar prej nesh.

besnik 10:48
10:51

Sillni në mend modelet e terrorizmit,

jetarudi 10:51
10:54

rrëmbimin e fëmijëve,

besnik 10:54
10:56

sigurinë e linjave ajrore, sigurinë rrugore.

besnik 10:56
10:59

Modelet mund të vijnë nga industria.

besnik 10:59
11:01

Dy të tilla që po ndjek janë kamerat e mbikqyrjes,

besnik 11:01
11:03

dhe kartat me ID,

besnik 11:03
11:06

jo pak modele sigurie kompjuteri vijnë prej industrisë.

besnik 11:06
11:09

Mjaft modele vijnë prej shkencave.

besnik 11:09
11:11

Modelet që lidhen me shëndetin janë shembull i bukur.

besnik 11:11
11:14

Mendoni për një çast kancerin, gripin e shpendëve, gripin e derrave, SARS-in

besnik 11:14
11:17

Krejt ndjesitë tona të sigurisë

besnik 11:17
11:19

lidhur me këto sëmundje

besnik 11:19
11:21

vijnë prej modelesh

besnik 11:21
11:24

që na janë dhënë, vërtet, nga shkenca e filtruar nga media.

besnik 11:25
11:28

Pra modelet mund të ndryshojnë.

besnik 11:28
11:30

Modelet nuk janë të palëvizshme.

besnik 11:30
11:33

Teksa mësohemi më mirë me mjediset tona,

besnik 11:33
11:37

modelet tona zhvendosen më afër ndjesive tona.

besnik 11:38
11:40

Një shembull mund të ishte,

besnik 11:40
11:42

sikur të ktheheshit 100 vjetë pas

besnik 11:42
11:45

kur zuri të përhapej së pari elektriciteti,

besnik 11:45
11:47

kish plot frikë prej tij.

besnik 11:47
11:49

Dua të them, pati njerëz që kishin frikë t'i binin ziles së portës,

besnik 11:49
11:52

ngaqë punonte me korrent, dhe kjo qe e rrezikshme.

besnik 11:52
11:55

Ne sot e kemi shumë kollaj me elektricitetin.

besnik 11:55
11:57

Ndërrojmë llampa

besnik 11:57
11:59

pa u menduar fare për të.

besnik 11:59
12:03

Modeli ynë i sigurisë së electricitetit

besnik 12:03
12:06

është diçka që e gjetëm këtu sapo lindëm.

besnik 12:06
12:09

Nuk ka ndryshuar as kur rriteshim.

besnik 12:09
12:12

Dhe ia kemi marrë dorën.

besnik 12:12
12:14

Ose mendoni rreziqet

besnik 12:14
12:16

në Internet nga brezi në brez --

besnik 12:16
12:18

si e trajtojnë sigurinë në Internet prindët tuaj,

besnik 12:18
12:20

kundrejt trajtimit tuaj,

besnik 12:20
12:23

kundrejt atij që do t'i bëjnë fëmijët tanë.

besnik 12:23
12:26

Modelet tek e fundit treten në prapaskenë.

besnik 12:27
12:30

Intuitiv është thjesht një tjetër fjalë për familiar.

besnik 12:30
12:32

Pra teksa modeli juaj është afër realitetit,

besnik 12:32
12:34

dhe bëhet njësh me ndjesitë,

besnik 12:34
12:37

shpesh nuk e dini që gjendet aty.

besnik 12:37
12:39

Një shembull i bukur i kësaj

besnik 12:39
12:42

na erdhi vitin e kaluar me gripin e derrave.

besnik 12:42
12:44

Kur u shfaq së pari gripi i derrave,

besnik 12:44
12:48

lajmet fillestare shkaktuan jo pak reagime të tepruara.

besnik 12:48
12:50

Pse kish një emër,

besnik 12:50
12:52

që e bënte më të frikshëm se sa gripi i zakonshëm,

besnik 12:52
12:54

edhe pse i zakonshmi është më vdekjeprurës.

besnik 12:54
12:58

Dhe njerëzit menduan që mjekët duhej të ishin në gjendje të merreshin me të.

besnik 12:58
13:00

Pra patëm edhe ndjesinë e mungesës së kontrollit.

besnik 13:00
13:02

E kështu këta dy elementë

besnik 13:02
13:04

e bënë më të rrezikshëm se sa qe.

besnik 13:04
13:07

Dora-dorës që lajmi u vjetrua, kaluan muaj,

besnik 13:07
13:09

dhe pasoi një shkallë tolerimi,

besnik 13:09
13:11

njerëzit u mësuan me të.

besnik 13:11
13:14

Nuk pati të dhëna të reja, por frika u zvogëlua.

besnik 13:14
13:16

Në vjeshtë,

besnik 13:16
13:18

njerëzia mendonte

besnik 13:18
13:20

se mjekët duhej ta kishin zgjidhur tashmë çështjen.

jetarudi 13:20
13:22

Dhe mbërrijmë në udhëkryq --

besnik 13:22
13:24

njerëzve iu desh të zgjidhnin

besnik 13:24
13:28

mes frikës dhe pranimit --

besnik 13:28
13:30

në të vërtetë mes frikës dhe indiferencës --

besnik 13:30
13:33

ata thuajse zgjodhën dyshimin.

besnik 13:33
13:36

Dhe dimrin e kaluar, kur u shfaq vaksina,

besnik 13:36
13:39

pati jo pak njerëz -- një numër befasues --

besnik 13:39
13:42

që nuk pranuan ta marrin --

besnik 13:43
13:45

shembull i bukur

besnik 13:45
13:48

se si ndjesitë e njerëzve lidhur me sigurinë ndryshuan, se si ndryshon modeli i tyre,

besnik 13:48
13:50

në mënyrë të çrregullt

besnik 13:50
13:52

pa të dhëna të reja,

besnik 13:52
13:54

pa prurje të reja.

besnik 13:54
13:57

Kjo lloj gjëje ndodh shpesh.

besnik 13:57
14:00

Po shtoj edhe një ndërlikim tjetër.

besnik 14:00
14:03

Kemi pra ndjesitë, modelin, realitetin.

besnik 14:03
14:05

Unë kam një ide mjaft relativiste mbi sigurinë.

besnik 14:05
14:08

Mendoj se varet nga vëzhguesi.

besnik 14:08
14:10

Dhe në shumicën e vendimeve që lidhen me sigurinë

besnik 14:10
14:14

përfshihen një numër njerëzish.

besnik 14:14
14:16

Aksionerë

besnik 14:16
14:19

me vendime specifike

besnik 14:19
14:21

do të përpiqen të ndikojnë vendimin.

besnik 14:21
14:23

Dhe unë këtë e quaj plani i tyre i punës.

besnik 14:23
14:25

Dhe shihni planin --

besnik 14:25
14:28

kjo është marketing, kjo është politikë --

besnik 14:28
14:31

përpjekje për t'ju bindur të zgjidhni një model dhe jo tjetrin,

besnik 14:31
14:33

përpjekje për t'ju bindur të shpërfillni një model

besnik 14:33
14:36

dhe për t'u besuar ndjesive tuaja,

besnik 14:36
14:39

duke shtyrë në anë njerëzit me modele që nuk ju pëlqejnë.

besnik 14:39
14:42

Kjo nuk është e padëgjuar.

besnik 14:42
14:45

Një shembull, një shembull i shkëlqyer, është rreziku nga duhanpirja.

besnik 14:46
14:49

Në historinë e 50 vjetëve të shkuara, rreziku nga duhanpirja

besnik 14:49
14:51

shpalos mënyrën se si ndryshon modeli,

besnik 14:51
14:54

dhe tregon edhe se si një industri lufton kundër

besnik 14:54
14:56

një modeli që nuk e pëlqen.

besnik 14:56
14:59

Krahasojeni këtë me debatin e duhanpirësve pasivë --

besnik 14:59
15:02

këtu e 20 vjetë të shkuar ndoshta.

besnik 15:02
15:04

Sillni në mend rripat e sigurimit.

besnik 15:04
15:06

Kur isha unë fëmijë, askush nuk i përdorte rripat e sigurimit.

besnik 15:06
15:08

Sot, asnjë fëmijë nuk do t'ju lejojë të ngisni makinën

besnik 15:08
15:10

po qe se nuk keni vendosur rripin e sigurimit.

besnik 15:11
15:13

Krahasojeni këtë me debatin për airbag-un --

besnik 15:13
15:16

këtu e 30 vjetë të shkuar ndoshta.

besnik 15:16
15:19

Krejt këta si shembuj ndryshimi modelesh.

besnik 15:21
15:24

Mësimi që nxjerrim është që ndryshimi i modeleve është i vështirë.

besnik 15:24
15:26

Është e vështirë të çrrënjosësh modelet.

besnik 15:26
15:28

Nëse janë njësoj me ndjesitë tuaja,

besnik 15:28
15:31

ju as që e kuptoni se keni një model.

besnik 15:31
15:33

Dhe këtu ndërhyn një tjetër njëanshmëri konjitive

besnik 15:33
15:35

Do ta quaj njëanshmëri konfirmimi,

besnik 15:35
15:38

nën efektin e së cilës ne priremi të pranojmë të dhëna

besnik 15:38
15:40

që ripohojnë besimet tona

besnik 15:40
15:43

dhe të hedhim tej të dhënat që kundërshtojnë besimet tona.

besnik 15:44
15:46

Pra, edhe pse me evidenca kundër modelit tonë,

jetarudi 15:46
15:49

ka shumë mundësi që ne t'i shpërfillim, edhe pse janë joshëse.

besnik 15:49
15:52

Duhet të bëhet shumë joshëse, pa t'i kushtojmë vëmendje.

besnik 15:53
15:55

Modelet e reja, që prekin periudha të gjata kohore, janë të zorshme

besnik 15:55
15:57

Ngrohja globale është një shembull i shkëlqyer.

besnik 15:57
15:59

Jemi shumë të dobët

besnik 15:59
16:01

me modelet që shtrihen në 80 vjetë.

jetarudi 16:01
16:03

Mund t'ia dalim deri te korrja e ardhshme.

besnik 16:03
16:06

Shpesh shtyhemi deri sa fëmija të jenë rritur.

besnik 16:06
16:09

Por 80 vjetë, nuk ia dalim dot hiç.

besnik 16:09
16:12

Ndaj është një model shumë i vështirë për t'u pranuar.

besnik 16:12
16:16

Mund t'i kemi njëkohësisht që të dy modelet në kokë,

besnik 16:16
16:19

ose atë lloj problemi

besnik 16:19
16:22

ku i mbajmë tok të dy besimet,

besnik 16:22
16:24

ose disonancën konjitive.

besnik 16:24
16:26

Në fund fare,

besnik 16:26
16:29

modeli i ri do të zëvendësojë modelin e vjetër.

besnik 16:29
16:32

Ndjesitë e forta mund të krijojnë një model.

besnik 16:32
16:35

11 Shtatori krijoi një model sigurie

besnik 16:35
16:37

në mendjet e shumë njerëzve.

besnik 16:37
16:40

Po ashtu, këtë mund ta bëjë përvoja personale në krime,

besnik 16:40
16:42

frika personale për shëndetin,

besnik 16:42
16:44

një frikë e lidhur me shëndetin nga lajmet.

besnik 16:44
16:46

Do të shihni ato që psikiatrët i quajnë

besnik 16:46
16:48

ngjarje rrufe.

jetarudi 16:48
16:51

Prej tyre mund të krijohet në çast një model,

besnik 16:51
16:54

ngaqë janë shumë emotive.

besnik 16:54
16:56

Pra në botën teknologjike,

besnik 16:56
16:58

nuk kemi përvojë

besnik 16:58
17:00

që të gjykojmë modelet.

besnik 17:00
17:02

Dhe bazohemi te të tjerët. Bazohemi te ndërmjetësa.

besnik 17:02
17:06

Dua të them, kjo funksionon për aq kohë sa të ndreqen të tjerët.

besnik 17:06
17:08

Bazohemi te agjencitë qeveritare

besnik 17:08
17:13

që na tregojnë se cilat barna janë pa zarar.

jetarudi 17:13
17:15

Dje mbërrita këtu me avion.

besnik 17:15
17:17

Nuk i bëra unë kontroll avionit.

besnik 17:17
17:19

U bazova në një grup tjetër

besnik 17:19
17:22

që përcaktoi nëse avioni im mund të fluturonte me siguri.

besnik 17:22
17:25

Ja ku jemi, dhe asnjë nga ne nuk i trembet shembjes së tavanit mbi kokat tona,

besnik 17:25
17:28

jo ngaqë e kontrolluam gjë,

besnik 17:28
17:30

po ngaqë jemi goxha të sigurt

besnik 17:30
17:33

që kushtet e ndërtimit këtu janë të mira.

besnik 17:33
17:35

Është një model që thjesht e pranojmë

besnik 17:35
17:37

jo pak në mirëbesim.

besnik 17:37
17:40

Dhe nuk prish punë.

besnik 17:42
17:44

Tani, ajo që duam

besnik 17:44
17:46

është që njerëzit të familjarizohen mjaftueshëm

besnik 17:46
17:48

me modele më të mira --

besnik 17:48
17:50

t'i kenë të pasqyruar në ndjesitë e tyre --

besnik 17:50
17:54

që t'i lejojnë vetes të marrin vendime sigurie.

besnik 17:54
17:56

Kur këto shpërputhen,

besnik 17:56
17:58

keni dy mundësi.

besnik 17:58
18:00

Njëra, mund të rregulloni ndjesitë e njerëzve,

besnik 18:00
18:02

duke ndikuar drejtpërdrejt mbi ndjesitë.

besnik 18:02
18:05

Bëhet fjalë për manipulim, por mund të funksionojë.

besnik 18:05
18:07

Rruga e dyta, më e ndershmja,

besnik 18:07
18:10

është të ndreqet vetë modeli.

besnik 18:11
18:13

Ndryshimi ndodh ngadalë.

besnik 18:13
18:16

Debati mbi duhan-pirjen hëngri 40 vjetë,

besnik 18:16
18:19

dhe ky qe një nga ata të lehtët.

besnik 18:19
18:21

Në disa raste kjo është e vështirë.

besnik 18:21
18:23

Por mendoj ama që

besnik 18:23
18:25

informacioni duket si shpresa jonë më e mirë.

besnik 18:25
18:27

Ja ku ju gënjeva.

besnik 18:27
18:29

Ju kujtohet që thashë ndjesitë, modeli, realiteti.

besnik 18:29
18:32

Thashë që realiteti nuk ndryshon. Në fakt ndryshon.

besnik 18:32
18:34

Jetojmë në një botë teknologjike;

besnik 18:34
18:37

realiteti ndryshon gjithë kohës.

besnik 18:37
18:40

Pra mund të kishim -- për herë të parë për specien tonë --

besnik 18:40
18:43

ndjesitë në ndjekje të modelit, modelin në ndjekje të realitetit, realitetin në ndryshim --

besnik 18:43
18:46

mundet të mos e zënë kurrë njëri-tjetrin.

besnik 18:47
18:49

Këtë nuk e dimë.

besnik 18:49
18:51

Por në vështrim afatgjatë,

besnik 18:51
18:54

si ndjesitë, ashtu edhe realiteti janë të rëndësishëm.

besnik 18:54
18:57

Dhe dua ta mbyll me dy histori të shkurtra për ilustrim.

besnik 18:57
18:59

1982 -- Nuk e di nëse njerëzve u kujtohet --

besnik 18:59
19:02

pati një epidemi të shkurtër

besnik 19:02
19:04

helmimi me Tylenol në Shtetet e Bashkuara.

besnik 19:04
19:07

Qe një ngjarje e tmerrshme. Dikush mori një shishe Tylenol,

besnik 19:07
19:10

hodhi helm në të, e mbylli, e vuri prapë në raft.

besnik 19:10
19:12

Dikush e bleu dhe vdiq.

besnik 19:12
19:14

Kjo i tmerroi njerëzit.

besnik 19:14
19:16

Pati disa imitime kopjace të kësaj.

besnik 19:16
19:19

Nuk pati ndonjë rrezik real, por njerëzit qenë të trembur.

besnik 19:19
19:21

Dhe kështu u shpik

besnik 19:21
19:23

industria e taposjes hermetike të barnave.

besnik 19:23
19:25

Ato kapaçkat hermetike prej këtij rasti lindën.

besnik 19:25
19:27

Është krejtësisht teatër me sigurinë.

besnik 19:27
19:29

Si detyrë shtëpie, mendoni 10 mënyra se si ta nxirrni jashtë loje.

besnik 19:29
19:32

Po jua jap unë të parën, shiringa.

besnik 19:32
19:35

Por bëri që njerëzia të ndihej më mirë.

besnik 19:35
19:37

I bëri ndjesitë e tyre të sigurisë

besnik 19:37
19:39

të përputhen më tepër me realitetin.

besnik 19:39
19:42

Historia tjetër, ca vite më parë, një shoqja ime lindi fëmijë.

jetarudi 19:42
19:44

I shkova për vizitë në spital.

besnik 19:44
19:46

Na del që sot, tashmë, kur lind një fëmijë,

besnik 19:46
19:48

i vënë një byzylyk RFID foshnjës,

besnik 19:48
19:50

dhe një korrespondues lehonës,

besnik 19:50
19:52

që, nëse dikush tjetër veç mëmës e qit foshnjën nga shtëpia e lindjes,

besnik 19:52
19:54

zë e bie një alarm.

besnik 19:54
19:56

I thashë, "Punë e paqme.

besnik 19:56
19:58

Po vras mendjen se sa i përhapur është rrëmbimi i foshnjave

besnik 19:58
20:00

në spitale."

besnik 20:00
20:02

Kthehem në shtëpi, dhe zë e kërkoj.

besnik 20:02
20:04

Në thelb nuk ndodh kurrë.

besnik 20:04
20:06

Por po ta mendoni,

besnik 20:06
20:08

po të jeni i spitalit,

besnik 20:08
20:10

dhe keni nevojë t'ia merrni për pak foshnjën nënës,

besnik 20:10
20:12

jashtë dhomës, për të bërë ca teste,

besnik 20:12
20:14

më mirë të luani një teatër të bukur sigurie,

besnik 20:14
20:16

përndryshe jua shkurton duart.

besnik 20:16
20:18

(Të qeshura)

besnik 20:18
20:20

Pra ka rëndësi për ne,

besnik 20:20
20:22

për ne që merremi me konceptimin e sigurisë,

besnik 20:22
20:25

që kontrollojmë rregulla sigurie,

besnik 20:25
20:27

ose vëzhgojmë rregullat publike

besnik 20:27
20:29

nga kënde që prekin sigurinë.

besnik 20:29
20:32

S'është thjesht realiteti, janë ndjesitë dhe realiteti.

besnik 20:32
20:34

Ajo që ka rëndësi

besnik 20:34
20:36

është që këto të jenë thuajse të njëjta.

besnik 20:36
20:38

është e rëndësishme që, nëse ndjesitë tona përputhen me realitetin,

besnik 20:38
20:40

të marrim vendime sigurie më të mira.

besnik 20:40
20:42

Ju faleminderit.

besnik 20:42
20:44

(Duartrokitje)