Watch videos with subtitles in your language, upload your videos, create your own subtitles! Click here to learn more on "how to Dotsub"

Annotated captions of Stephen Hawking asks big questions about the universe in Esperanto

Last Modified By Time Content
enlil 00:02
00:06

Nenio estas pli vasta nek antikva ol la universo.

enlil 00:06
00:10

Jen la temojn kiujn mi volas priparoli:

enlil 00:10
00:17

De kie devenas ni?

enlil 00:17
00:20

Kiel ekestis la universo?

enlil 00:20
00:24

Ĉu ni estas solaj en ĝi?

enlil 00:24
00:27

Ĉu ekzistas ekstertera vivo?

enlil 00:27
00:31

Kia la estonteco de la homaro?

enlil 00:31
00:33

Ĉiam ŝajnis, ke la universo estas

enlil 00:33
00:37

esence senmova kaj senŝanĝa,

enlil 00:37
00:39

ĝis la 1920-aj,

enlil 00:39
00:44

kiam oni malkovris, ke male, ĝi dilatiĝas.

enlil 00:44
00:47

Foraj galaksioj malproksimiĝas de la nia,

enlil 00:47
00:54

sekve, ili sendube estis pli proksimaj antaŭe.

enlil 00:54
00:56

Ekstrapolante, oni konkludu,

enlil 00:56
01:00

ke antaŭ 15 miliardoj da jaroj proksimume

enlil 01:00
01:02

ĉio estis miksiĝita.

enlil 01:02
01:08

Tiu ĥaoso estis la Granda Krako, komenco de la universo.

enlil 01:08
01:11

Sed, ĉu ekzistis io antaŭ la Granda Krako?

enlil 01:11
01:15

Se ne, kio estigis la universon?

enlil 01:15
01:20

Kial ĝi eliĝis el la Granda Krako kiel ĝi faris?

enlil 01:20
01:25

Oni pensadis, ke priuniversa teorio

enlil 01:25
01:27

devas konsisti el du partoj.

enlil 01:27
01:30

Unuflanke, leĝoj kiel

enlil 01:30
01:33

la ekvacioj de Maxwell kaj la ĝenerala relativeco

enlil 01:33
01:36

regas la evoluadon de la universo,

enlil 01:37
01:40

donata ĝia tutspaca stato en iu specifa momento.

enlil 01:40
01:43

Aliaflanke, daŭre ŝvebadis la demando

enlil 01:43
01:46

ĉiam senresponda pri la origina stato de la universo

enlil 01:46
01:51

Ni faris imponajn progresojn pri la unua parto,

enlil 01:51
01:54

kaj nuntempe konas la prievoluajn leĝojn

enlil 01:54
01:57

en ĉiaj kondiĉoj krom la ekstremaj.

enlil 01:57
02:00

Tamen, ĝis lastatempe, ni tre malbone konis

enlil 02:00
02:03

la kondiĉojn de la ĵus estiĝinta universo.

enlil 02:04
02:09

Nu, tiun arigon de leĝoj en tiuj de la evoluado kaj tiuj de la komencaj kondiĉoj

enlil 02:09
02:13

altrudas apartigo de spaco kaj tempo.

enlil 02:15
02:19

En ekstremaj kondiĉoj, la ĝenerala relativeco kaj la kvantumteorio

enlil 02:19
02:23

igas la tempon plia spaca dimensio.

enlil 02:27
02:31

Tio forviŝas la malsamon inter tempo kaj spaco, kaj signifas

enlil 02:31
02:36

ke la prievoluadaj leĝoj povas ankaŭ determini la komencan staton.

enlil 02:39
02:43

La universo ja povas spontanee estiĝi el nenio.

enlil 02:43
02:51

Aldone, ni eblas kalkuli probablon, ke la universo

enlil 02:51
02:53

estiĝus en aliaj statoj.

enlil 02:53
02:56

Tiaj prognozoj konkordas bonege

enlil 02:56
03:00

kun la observadoj de la satelito WMAP

enlil 03:00
03:02

pri la kosma mikroonda fono,

enlil 03:02
03:06

spuro de la tre frua universo.

enlil 03:06
03:11

Ŝajne, ni estas solvintaj la misteron de la kreado.

enlil 03:12
03:14

Eble ni devus patenti la universon

enlil 03:14
03:18

kaj postuli tantiemon al ĉiuj pri ilia ekzistado.

enlil 03:21
03:24

Nun, ataku ni la duan gravan demandon:

enlil 03:24
03:28

ĉu ni estas solaj, aŭ ĉu ekzistas alia vivformo ie en la universo?

enlil 03:32
03:35

Ni kredas, ke la vivo aperis spontanee sur la Tero,

enlil 03:35
03:40

sekve ĝi povus ripetiĝi sur iaj ajn planedoj taŭgaj,

enlil 03:40
03:44

kies kvanto en la galaksio ŝajnas granda.

enlil 03:44
03:49

Kvankam ni ne scias kiel la vivo aperis,

enlil 03:52
03:55

ni ja havas du observadojn

enlil 03:55
03:58

pri la probablo de tiu evento.

enlil 04:00
04:03

La unua estas fosiliaj algoj

enlil 04:03
04:06

de antaŭ 3.5 miliardoj da jaroj.

enlil 04:07
04:11

La Tero formiĝis antaŭ 4.6 miliardoj da jaroj

enlil 04:11
04:15

kaj probable restis tro varma dum proksimume la unua duonmiliardo da jaroj.

enlil 04:21
04:23

Do la vivo estiĝis sur la Tero

enlil 04:23
04:26

ene de 500 milionoj da jaroj post kiam la kondiĉoj

enlil 04:27
04:30

permesis ĝin, mallongaĵo kompare kun la 10-miliardjara vivdaŭro

enlil 04:30
04:32

de Tersimilaj planedoj.

enlil 04:33
04:38

Tio implicas, ke la probablo pri la apero de la vivo estas sufiĉe alta.

enlil 04:38
04:42

Se ne, ĝi ne estus aperinta antaŭ la preskaŭ fino

enlil 04:42
04:46

de la dek miliardoj da jaroj disponeblaj.

enlil 04:46
04:51

Aliflanke, ni ŝajne ne ankoraŭ ricevis eksterterajn vizitantojn.

enlil 04:52
04:55

Mi ne kalkulas la raportojn pri NIFO-j.

enlil 04:55
04:59

Kial montriĝus ili nur al duon- kaj plenfrenezuloj?

enlil 05:02
05:06

Se la registaroj konspiras por kaŝi la raportojn priajn

enlil 05:06
05:11

kaj konservi por si mem la sciencajn konojn alportitajn de eksterteruloj,

enlil 05:11
05:15

tia politiko ŝajnas ĝis nun strange malefika.

enlil 05:15
05:24

Plie, malgraŭ zorga serĉado kadre de la projekto SETI,

enlil 05:25
05:29

ni ankoraŭ ne ricevis televidajn programerojn el alia planedo.

enlil 05:29
05:34

Tio probable indikas, ke ne ekzistas eksterteraj civilizacioj

enlil 05:34
05:36

je nia nivelo de disvolviĝo

enlil 05:36
05:40

ene de kelk-centa lumjara radiuso.

enlil 05:41
05:43

Tiu, kiu vendos asekuron

enlil 05:43
05:47

kontraŭ forraboj fare de Marsanoj ne riskos bankroti.

enlil 05:50
05:53

Kaj fine, la lasta el la gravaj temoj:

enlil 05:53
05:55

la homara estonteco.

enlil 05:56
06:00

Se ni estas la solaj inteligentaj estaĵoj de la galaksio,

enlil 06:00
06:03

ni faru ĉion eblan por supervivi kaj daŭri.

enlil 06:07
06:11

Bedaŭrinde, ni plonĝas en pli kaj pli danĝeran periodon de nia historio.

enlil 06:11
06:20

Nia popolateco kaj nia uzo de la neinfinitaj rimedoj de la Tero

enlil 06:21
06:25

kreskas eksponence, samtempe kun nia teknika ebleco

enlil 06:25
06:28

ŝangi la vivmedion favore aŭ malhelpe.

enlil 06:32
06:34

En nia genetika kodo

enlil 06:34
06:37

ankoraŭ troviĝas la instinktoj egoismaj kaj agresemaj,

enlil 06:37
06:40

kiuj antaŭe favoris nian supervivon.

enlil 06:40
06:47

Malfacilos eviti katastrofon

enlil 06:48
06:49

en la venontaj jarcentoj,

enlil 06:49
06:52

kaj des pli en la venontaj jarmiloj aŭ jarmilionoj.

enlil 06:56
06:59

Rilate al nia longdaŭra supervivo,

enlil 06:59
07:03

nia nura ŝanco konsistas en forlasi la Teron

enlil 07:03
07:05

kaj disvastiĝi tra la kosmo.

enlil 07:05
07:10

La respondoj al tiuj gravaj demandoj

enlil 07:10
07:15

montras, ke ni rimarkinde progresis dum la lastaj jarcentoj.

enlil 07:15
07:20

Tamen, se ni deziras daŭri preter la venontaj, la kosmo

enlil 07:20
07:22

detenas la ŝlosilon de nia estonteco.

enlil 07:22
07:26

Jen kial mi estas favora

enlil 07:27
07:30

al homekipitaj kosmaj flugoj.

enlil 07:30
07:40

Dum mia tuta vivo, mi strebis kompreni la universon

enlil 07:40
07:42

kaj trovi respondojn al tiuj demandoj.

enlil 07:42
07:45

Tre bonŝance,

enlil 07:45
07:49

mia handicapo ne grave ĝenis min.

enlil 07:49
07:54

Fakte, ĝi probable donis al mi pli da tempo ol al la ceteraj homoj

enlil 07:54
07:56

por daŭrigi mian sciserĉadon.

enlil 07:56
08:03

La plejsupra celo estas kompleta priuniversa teorio,

enlil 08:04
08:06

kaj ni bone progresas tiudirekten.

enlil 08:06
08:11

Dankon pro via atento.

enlil 08:14
08:17

Chris Anderson: Profesoro, se eldiri vian penson pri tiu temo,

enlil 08:17
08:21

ĉu vi kredas, ke estas pli probable ol ne,

enlil 08:21
08:24

ke ni ne estas, en nia galaksio,

enlil 08:24
08:29

la sola civilizacio al nia nivelo de inteligenco?

enlil 08:45
08:51

D-ro Hawking sep minutojn bezonis por respondi, kaj tio montras

enlil 08:51
08:56

kia nekredebla malavareco liaflanke tiu prelego reprezentis por TED.

enlil 09:06
09:11

Stephen Hawking: Laŭ mi, estas probable, ke ni estas la sola civilizacio

enlil 09:11
09:13

ene de pluraj centoj da lumjaroj,

enlil 09:14
09:17

se ne, ni estus ricevintaj radio-ondojn.

enlil 09:17
09:24

Alia eblo estas, ke civilizacioj ne tre longe daŭras

enlil 09:25
09:26

antaŭ ol memdetrui.

enlil 09:26
09:31

CA: Profesoro Hawking, dankon pro via respondo.

enlil 09:32
09:34

Ĝi estos bonefika averto, mi kredas,

enlil 09:34
09:37

por la cetero de nia evento tiusemajne.

enlil 09:38
09:42

Ni dankas vin pro la eksterordinara strebo viaflanke

enlil 09:42
09:45

trakti tiujn temojn hodiaŭ.

enlil 09:45
09:46

Elkoran dankon.

enlil 09:46
09:54

(Aplaŭdoj)