The Trap: 2.The lonely robot

Don't want to see Ads? Register for your free dotSUB account here!

Duration: 58 minutes and 57 seconds

Year: 2007

Country: United Kingdom

Language: English

License: CC - Attribution Non-commercial No Derivatives

Genre: Documentary

Producer: BBC

Director: Adam Curtis

Views: 406 (43 embedded)

Posted by: avelas on Dec 27, 2008

BBC The Trap: What happened to our dream of freedom 2.The lonely robot by Adam Curtis

Report this video as offensive

Translate and Transcribe

Embed Video
Embed normal player
Embed a smaller player
Advanced Embedding Options
Embedding Options

Size:

Language:

Embed Code
Embed transcript
Embed transcript in:
Invite a user to dotSUB

Your invitation to join dotSUB was successful

There was an error inviting that user to dotSUB

Video Transcription

Show in new window

ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΠΑΝΤΑ ΘΑ ΣΕ ΠΡΟΔΙΔΟΥΝ
ΜΠΟΡΕΙΣ ΝΑ ΕΜΠΙΣΤΕΥΤΕΙΣ ΜΟΝΟ ΤΟΥΣ ΑΡΙΘΜΟΥΣ
Ο ύψιστος πολιτικός στόχος στην καρδιά της εποχής μας είναι η ιδέα της προσωπικής ελευθερίας.
Πιστεύω ότι η ελευθερία είναι το μέλλον όλης της ανθρωπότητας.
Στη Βρετανία η κυβέρνησή μας έχει ξεκινήσει μια επανάσταση
που θα ελευθερώσει τον άνθρωπο από τον έλεγχο παλιών ελίτ και γραφειοκρατιών.
Ένας νέος κόσμος όπου είμαστε ελεύθεροι να διαλέξουμε τη ζωή μας
και όχι να παγιδευόμαστε από τάξη ή εισόδημα σε προγεγραμμένους ρόλους.
Να ελευθερώσουμε τη Βρετανία από όλες τις παλιές ταξικές διακρίσεις,
παλιές δομές, παλιές προκαταλήψεις...
Να ελευθερώσουμε το άτομο...
Και στο εξωτερικό, στο Ιράκ και το Αφγανιστάν,
η Βρετανία και η Αμερική έχουν βαλθεί στο να
ελευθερώσουν τους ανθρώπους από την τυραννία.
Για τους ηγέτες αυτού του κινήματος αυτό είναι το πρώτο βήμα
για μια παγκόσμια επανάσταση για δημοκρατία.
Αν γυρίσει κανείς πίσω και δει σε τι κατέληξε
είναι ένα πολύ παράξενο είδος ελευθερίας.
Η απόπειρα να απελευθερώσουν τους ανθρώπους από τη γραφειοκρατία
έφερε την άνοδο ενός νέου, όλο και πιο ελεγχόμενου συστήματος διαχείρισης,
καθοδηγούμενου από στόχους και αριθμούς.
Ενώ οι κυβερνήσεις υπόσχονταν να δώσουν ελευθερία επιλογής σε όλους τους τομείς
κατάφεραν μια αύξηση των ανισοτήτων και μια δραματική κατάρρευση στην κοινωνική κινητότητα.
Η συνέπεια ήταν η επιστροφή της δύναμης των τάξεων και του πλεονεκτήματος.
Και στο εξωτερικό, η προσπάθεια για δημοκρατία οδήγησε όχι μόνο σε
αιματηρό χάος αλλά στην απόρριψη της Αμερικανο-ηγούμενης εκστρατείας για ελευθερία.
Είμαστε εδώ για τη γ*****νη ελευθερία σας!
Και συσπείρωσε έναν αντι-δημοκρατικό εξουσιαστικό ισλαμισμό.
Αυτό με τη σειρά του ενέπνευσε τρομοκρατικές επιθέσεις στην ίδια τη Βρετανία.
Σαν απάντηση, η κυβέρνηση ανέστειλε παλαιούς νόμους
σχεδιασμένους να προστατεύουν την ελευθερία μας.
Αυτή είναι μια σειρά ταινιών για το πώς αυτός ο παράξενος
και παράδοξος κόσμος δημιουργήθηκε.
Αυτό το επεισόδιο μιλάει για το πώς τη δεκαετία του '90 πολιτικοί από την δεξιά και τη αριστερά
προσπάθησαν να επεκτείνουν μια ιδέα ελευθερίας σαν την ελευθερία της αγοράς
σε όλους τους τομείς της κοινωνίας.
Αυτό ήταν κάτι που μέχρι τότε κανένας,
ούτε καν ο αρχιερέας του καπιταλισμού Άνταμ Σμίθ δε θα θεωρούσε πιθανό ή πρέπον.
Αλλά τώρα θα φαινόταν αναπόφευκτο.
Γιατί στη βάση του ήταν ένα επιστημονικό μοντέλο των εαυτών μας ως απλοποιημένα ρομπότ,
ορθολογικά, υπολογιστικά όντα των οποίων η συμπεριφορά και τα αισθήματα
μπορούσαν να αναλυθούν και να διαχειριστούν με αριθμούς.
Αλλά το αποτέλεσμα ήταν το άκρως αντίθετο της ελευθερίας.
Οι αριθμοί πήραν δικιά τους εξουσία που δημιούργησε νέες μορφές ελέγχου,
μεγαλύτερες ανισότητες και την επιστροφή μιας άκαμπτης ταξικής δομής
βασισμένης στη δύναμη του χρήματος.
Η ΠΑΓΙΔΑ
ΤΙ ΣΥΝΕΒΗ ΣΤΟ ΟΝΕΙΡΟ ΜΑΣ ΓΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ
Μέρος 2ο: Το μοναχικό ρομπότ
Το 1991 ο νέος ηγέτης των Συντηρητικών Τζον Μέιτζορ
έψαχνε για αυτό που οι σύμβουλοί του ονόμαζαν "το όραμα".
Μία πολιτική που θα όριζε τη θητεία του.
Μπορούμε να στρίψουμε αριστερά στην οδό Ατλάντικ μια στιγμή; Θέλω να πάω να ρίξω μια ματιά...
Είναι ακόμα εκεί;
Είναι! Είναι! Είναι ακόμα εκεί...
Ο κόσμος είναι χωρισμένος. Όχι σε αρσενικά και θυληκά, όχι όχι,
αυτός είναι ένας επιφανειακός διαχωρισμός μηδαμινής σημασίας
όχι κύριοι υπάρχει ένας άλλος διαχωρισμός, μια άλλη διχοτόμηση, πιο βασική, πιο βαθιά.
Αυτή τη μοιραία στιγμή ο κόσμος ήταν χωρισμένος σε νικητές και χαμένους,
σε φαβορί και αουτ-σάιντερ, με μια λέξη στους πάνω και τους κάτω.
Αλλά τον Ιούλιο ο Τζον Μέιτζορ ανακοίνωσε ότι θα κάνει τη Βρετανία πιο δίκαιη και ίση κοινωνία.
Και θα ξεκινούσε με τις δημόσιες υπηρεσίες.
Οι αλαζόνες γραφειοκράτες που κυβερνούσαν τη Βρετανία τόσον καιρό
θα τους ανάγκαζε να υπηρετήσουν το κοινό. Δεν θα υπήρχε πλέον "εκείνοι κι εμείς".
Τίποτα λιγότερο από επανάσταση στον τρόπο που παρέχονται δημόσιες υπηρεσίες.
Θα είναι η μεγαλύτερη ποιοτική αναμόρφωση που έγινε ποτέ.
Νέες σκληρότερες προδιαγραφές υπηρεσιών θα τεθούν.
Μεγάλο εύρος μηχανισμών για να διασφαλιστεί ότι αναποκρίνονται στις προσδοκίες του πολίτη.
Πίσω από το όραμα του Τζον Μέιτζορ ήταν η νέα ριζοσπαστική πολιτική θεωρία
που είχε γεννηθεί από τη στρατηγική σκέψη του Ψυχρού Πολέμου.
Όπως δείξαμε στο προηγούμενο φιλμ, εισηγήτο ότι η ιδέα του δημοσίου καθήκοντος
που στήριζε τη δημόσια ζωή για γενιές ήταν μια ψευδαίσθηση.
Στην πραγματικότητα οι δημόσιοι λειτουργοί είχαν μοναδικό κίνητρο το προσωπικό συμφέρον.
Όταν μιλούσαν περήφανα για το δημόσιο συμφέρον ήταν υποκρισία.
Στην πραγματικότητα μηχανορραφούσαν για να χτίσουν τις αυτοκρατορίες τους.
Ο Τζον Μέιτζορ ξεκινούσε να φτιάξει ένα εναλλακτικό σύστημα που μιμείτο
την ιδιοτελή καθοδήγηση της ελεύθερης αγοράς.
Αυτό θα αξιοποιούσε τον πραγματικό ατομισμό των δημοσίων λειτουργών με παραγωγικό τρόπο.
Οι σύμβουλοι διαχείρισης που σχεδίασαν αυτά τα συστήματα εξήγησαν ότι αυτό ήταν απελευθέρωση.
Μόλις θα έδιναν στους δημόσιους λειτουργούς στόχους απόδοσης
θα τους πετύχαιναν με όποιον τρόπο ήθελαν.
Οι παλαιοί γραφειοκρατικοί κανόνες θα πετώνταν στα σκουπίδια και θα γίνονταν ηρωικοί καινοτόμοι.
Οι επικλήσεις στο "καλό" είναι συλλήψεις της γραφειοκρατικής ανεπάρκειας.
Αυτοί οι άνθρωποι έχουν όραμα, θέτουν στόχους, επιζητούν μονίμως ανάδραση από τους πελάτες
νικούν προϋπολογισμούς και κυνηγούν καινοτομίες με ζήλο.
Η επανάσταση κατά της γραφειοκρατίας έχει ξεκινήσει. Δεν είναι πλέον διαχείριση με το εγχειρίδιο,
στην πραγματικότητα το εγχειρίδιο ξαναγράφτηκε και σε κάποιες περιπτώσεις πετάχτηκε στα σκουπίδια.
Οποιοσδήποτε ανακατεύεται με το δημόσιο, δεν μπορείς να νικήσεις.
Δεν μπορείς να νικήσεις όταν τα βάζεις με το δημόσιο. Ποτέ.
Αλλά αυτή η ριζοσπαστική νέα θεωρία είχε μια αδιάλλακτη λογική στην καρδιά της.
Δε θα τα έβαζε μόνο με τους παλιούς γραφειοκρατικούς θεσμούς, θα έφτανε πολύ μακρύτερα.
Θα υπέσκαπτε την ίδια την ιδέα της δημοκρατικής πολιτικής
και την πίστη των πολιτικών ότι μπορούν να αλλάξουν τον κόσμο.
Αυτός που δούλεψε περισσότερο με αυτή την ιδέα σαν βάση
ήταν ένας από τους οικονομολόγους με τη μεγαλύτετη επιρροή στον κόσμο, ο Τζέημς Μπιουκάναν.
Οι ιδέες του θα καθόριζαν θεμελιωδώς τη συντηρητική επανάσταση σε Βρετανία και Αμερική.
Υποστήριζε ότι οι πολιτικοί, όπως και οι δημόσιοι λειτουργοί ήταν υποκριτές.
Η ιδέα που προωθούσαν ότι υπηρετούσαν το δημόσιο ήταν φαντασία.
Στην πραγματικότητα, κι αυτοί επίσης ακολουθούσαν το ιδιωτικό τους συμφέρον.
Η αυταπάτη θα ήταν ότι οι πολιτικοί πραγματικά κοιτούν να κάνουν καλό για μας.
Όχι για τους ίδιους, αλλά να κάνουν καλό για εμάς.
Μια αισιόδοξη αυταπάτη ότι κάνει καλό στο κοινό.
Ενώ εσείς πιστεύετε ...
Εμείς πιστεύουμε ότι ως επί το πλείστον κυνηγά το δικό του συμφέρον.
Και ο ιδεαλισμός;
Δεν ξέρω τι εννοείς, πρέπει να μου πεις περισσότερα για το τι εννοείς με αυτή τη λέξη.
Η ιδέα ότι είσαι στην πολιτική για ένα ευρύτερο δημόσιο καλό και όχι για να κερδίσεις κάτι για σένα.
Δεν νομίζω ότι βγάζει νόημα αυτό, δεν ξέρω από που να το πιάσω.
...σας ζητάμε να υποστηρίξετε το κόμμα των εργατικών...
Αυτό που ισχυριζόταν ο Μπιουκάναν ήταν ότι όλοι οι πολιτικοί ακολουθούσαν το προσωπικό τους συμφέρον
γιατί η ιδέα ότι μπορούσαν να ερμηνεύσουν και να εκφράσουν τη γενική θέληση του λαού ήταν λογικά αδύνατο.
Πίσω από αυτή την άποψη δεν ήταν μόνο ιδεολογία αλλά και μια επιστημονική θεωρία, η Θεωρία Παιγνίων.
Όπως δείξαμε στο προηγούμενο επεισόδιο η Θεωρία Παιγνίων χρησιμοποιήθηκε
τη δεκαετία του '50 από πυρηνικούς στρατηγιστές.
Αλλά η ιδέα είχε αναπτυχθεί από τη μαθηματική ιδιοφυία Τζον Νας
σαν τρόπος να αναλύεις όλες τις κοινωνικές αλληλεπιδράσεις.
Τα άτομα ζούσαν τις ζωές τους σαν παιχνίδι στο οποίο κυνηγούσαν μόνο το προσωπικό τους συμφέρον
συνεχώς προσαρμοζόμενοι ο ένας στις στρατηγικές του άλλου.
Οι οικονομολόγοι υποστήριζαν πως αν αυτό ήταν αλήθεια
τότε η ίδια η ιδέα της συλλογικής βούλησης του λαού ήταν μαθηματικά αδύνατη.
Δεν μπορείς να συνδυάσεις τις εκατομύρια συγκρουόμενες ατομικές επιθυμίες
σε έναν συνεκτικό στόχο.
Την ονόμαζαν θεωρία του απίθανου. Το μόνο σύστημα που πίστευαν ότι μπορούσε να αποκριθεί
σ' αυτό που οι άνθρωποι ήθελαν πραγματικά σε τέτοιον ατομικό κόσμο είναι η ελεύθερη αγορά, όχι η πολιτική.
Σ' αυτή την Παιγνιοθεωρητική άποψη του κόσμου ο καθένας ψάχνει το δικό του όφελος
και αν το πάρεις αυτό σα δεδομένο τότε όλα αυτά τα άτομα θέλουν να μεγιστοποιήσουν τις απολαύσεις τους
σε αυτό το απλό σχέδιο πάλης και αυτό λέει η θεωρία του απίθανου
ότι το κάνουν αυτό στην αγορά αλλά δεν το κάνουν στις πολιτικές καταστάσεις, όπως οι ψηφοφορίες.
Είναι μια πολύ στενή άποψη για την πολιτική...
Πολύ στενή άποψη για την πολιτική αλλά φυσικά θα ήταν, διότι είναι πολύ στενή άποψη για τον άνθρωπο!
Ελαττώνει αυτό που σημαίνει το να είσαι άνθρωπος σε μερικές σχετικά μηχανικές αρχές.
Ότι τα άτομα είναι μικροί επεξεργαστές πληροφοριών
αλλά η αγορά ο καλύτερος επεξεργαστής,
και το να ψηφίζεις, η δημοκρατία είναι ανίσχυρος επεξεργαστής πληροφοριών.
Ανεπαρκής...
Ανεπαρκής.
Στις αρχές της δεκαετίας του '90 το επιχείρημα αυτό δεν κυριάρχησε μόνο τα οικονομικά
αλλά και τη σκέψη αυτών που διοικούσαν τις αγορές.
Το 1992 ο Γουόλτερ Ρίστον, επικεφαλής του ομίλου της Σίτιμπανκ, της μεγαλύτερης τράπεζας στον κόσμο
έγραψε ένα μπεστ σέλερ με τίτλο "Το Λυκόφως της Κυριαρχίας"
στο οποίο προέβλεπε τον ερχομό μιας νέας δημοκρατίας της αγοράς
όπου η αγορά θα έπαιρνε από τους πολιτικούς την ευθύνη της λειτουργίας της κοινωνίας.
Οι αγορές, έλεγε, είναι οι μοναδικές αληθινές κάλπες
αν αφεθούν ελεύθερες από πολιτικούς και ρυθμίσεις
θα εκφράσουν αληθινά τη βούληση του λαού για πρώτη φορά στη μοντέρνα ιστορία.
Και οι τραπεζίτες επρόκειτο να βρουν τον τρόπο για να συμβεί αυτό.
Το 1992 ο Μπιλ Κλίντον ήταν υποψήφιος για πρόεδρος.
Με τον Τζωρτζ Μπους τον πρεσβύτερο η χώρα είχε υποπέσει σε ύφεση.
Και ο Κλίντον υποσχέθηκε να χρησιμοποιήσει την πολιτική δύναμη της προεδρίας για να διασώσει το έθνος.
Ήρθε η ώρα να αλλάξουμε την Αμερική.
Τζώρτζ Μπούς, αν δε θες να χρησιμοποιήσεις τη δυναμή σου
για να βοηθήσεις την Αμερική, κάνε στην άκρη, θα το κάνω εγώ.
Δεν υπάρχει "αυτοί" υπάρχει μόνο "εμείς".
Ο Κλίντον υποσχέθηκε να χρησιμοποιήσει την εξουσία του κράτους γα να αναμορφώσει τη δημόσια υγεία
να ενισχύσει την κοινωνική πρόνοια και να επενδύσει σε θέσεις εργασίας.
Και πάνω απ' όλα να μειώσει τις ανισότητες που είχαν εκτιναχθεί με τον πρόεδρο Ρέηγκαν.
Και στο τέλος του 1992 εξελέγη θριαμβευτικά.
Αλλά τον Ιανουάριο, λίγες μέρες πριν την ορκομωσία του,
2 ηγητικά μέλη του οικονομικού κόσμου ήρθαν να δουν τον Κλίντον στην Ουάσινγκτον.
Ο ένας ήταν ο Άλαν Γκρίνσπαν, επικεφαλής της Ομοσπονδιακής Τράπεζας
ο άλλος ήταν ο νέος οικονομικός σύμβουλος του Κλίντον, Ρόμπερτ Ρούμπιν, επικεφαλής της Γκόλντμαν Σάκς.
Αυτό που είπαν στον Πρόεδρο ήταν δραματικό:
τα πολιτικά του σχέδια ήταν αδύνατα.
Κληρονομούσε ένα τεράστιο κυβερνητικό έλλειμμα, κι αν δανειζόταν περισσότερα χρήματα
για να πληρώσει για τις υποσχέσεις του, τα επιτόκια θα ανέβαιναν,
ο κόσμος θα σταματούσε να δανείζεται και να ξοδεύει, και θα ερχόταν οικονομική καταστροφή.
Η πιο κρίσιμη συνάντηση με τον πρόερδο Κλίντον σχετικά με την οικονομική στρατηγική της κυβέρνησης Κλίντον
ήταν στις αρχές του Ιανουαρίου κατά τη διάρκεια της αλλαγής
περίπου 2 βδομάδες πριν την ορκομωσία.
Και σ'αυτή τη συνάντηση λέγαμε ότι ο πρόεδρος χρειαζόταν μια δραματική αλλαγή πολιτικής
και ότι έπρεπε να γίνει όσο ήταν πιθανό με περιορισμό δαπανών, παρ'όλο που είναι πολύ δύσκολο πολιτικά.
Ήταν δραματικό το μήνυμα αυτό για έναν δημοκρατικο πρόεδρο, δεν ήταν;
Νομίζω οποιοσδήποτε πρόεδρος θα το έβρισκε δραματικό,
είτε Δημοκρατικός ή Ρεπουμπλικάνος
να πρέπει να ξεκινήσει την κυβέρνησή του με μείωση του προγράμματος και μείωση δαπανών,
κι αυτό είναι δύσκολο για οποιονδήποτε πολιτικό.
Αλλά αυτό που είπαν ο Γκρίνσπαν και ο Ρούμπιν είπαν στον Κλίντον
ήταν ότι υπήρχε εναλλακτικός τρόπος να χτίσεις μια καλύτερη κοινωνία.
Έπρεπε να αφήσει την αγορά να το κάνει.
Αντί να βλέπει τις αγορές σαν επικίνδυνη δύναμη που η πολιτική έπρεπε να ελέγξει,
έπρεπε να παραδώσει εξουσίες και να τις αφήσει να ανθίσουν ανεμπόδιστες.
Οι αγορές, έλεγαν, ήταν πλέον τόσο δεμένες με τις ζωές των ανθρώπων,
που μπορούσαν να ανταποκριθούν δημοκρατικά στις ανάγκες των ανθρώπων,
σε όλους τους τομείς της ζωής τους, με τρόπο που η πολιτική δεν μπορούσε.
Ο Άλαν Γκρίνσπαν πέρασε ένα πολύ σαφές μήνυμα στον Μπιλ Κλίντον.
Ότι η οικονομία και οι ορέξεις των ανθρώπων όπως εκφράζονται στην οικονομία,
οι αγορές τους, η ικανότητά τους να αγοράζουν, τι αγοράζουν, τι προτιμούν,
είναι καλύτερος δείκτης του δημοσίου αισθήματος από οτιδήποτε άλλο.
Η οικονομία, σε αυτή τη βάση, είναι καλύτερη από τη δημοκρατία.
Σε μια δημοκρατία, είναι πιο αχανές, οι άνθρωποι μπορούν να εκφράσουν προτιμήσεις μόνο έμμεσα,
μέσω των αντιπροσώπων τους, και οι αντιπρόσωποι πρέπει να εκφράσουν τις προτιμήσεις πολλών ανθρώπων,
και μερικές φορές τις δικιές τους προτιμήσεις αντί των ψηφοφόρων,
οπότε με αυτόν τον τρόπο να βλέπεις τον κόσμο, μια οικονομία είναι προτιμότερη από μια δημοκρατία.
Ανιμέτωπος με τα επιχειρήματα των τραπεζιτών, ο Κλίντον συμφώνησε.
Και όταν ανέλαβε, άρχισε να οπισθοχωρεί στις μεταρρυθμίσεις του.
Κατά την πρώτη του θητεία, κατήργησε μεγάλο μέρος της κοινωνικής πρόνοιας
που είχε εγκαθιδρυθεί τη δεκαετία του '30.
Εγκατέλειψε τις μεταρρυθμίσεις για τη δημόσια υγεία και κατήργησε
περιορισμούς των επιχειρήσεων από την κυβέρνηση. Ήταν αυτό που ήθελαν οι αγορές.
Όπως είχε υποσχεθεί ο Γκρίνσπαν, η οικονομία άρχισε να εκτινάσεται.
Και το 1996 ο Κλίντον έδωσε μια ομιλία που ανακοίνωνε το τέλος του οράματος της φιλελεύθερης πολιτικής,
ότι μπορούσε κανείς να χρησιμοποιήσει τη δύναμη ισχυρής κυβέρνησης για να αλλάξει τον κόσμο.
Ξέρουμε ότι η ισχυρή κυβέρνηση δεν έχει όλες τις λύσεις,
και δουλέψαμε για να δώσουμε στον Αμερικανικό λαό μια μικρότερη,
λιγότερο γραφειοκρατική κυβέρνηση στην Ουάσινγκτον.
Και πρέπει να δώσουμε στον Αμερικανικό λαό μια κυβέρνηση που να κρατείται στα πλαίσιά της.
Η εποχή της ισχυρής κυβέρνησης τελείωσε.
Ήταν ο θρίαμβος της δημοκρατίας της αγοράς. Της άποψης ότι όποιος
έδινε στο λαό αυτό που ήθελε είναι δημοκρατικός, και επομένως καλός.
Αντίθετα με τις παλιές πολιτικές ελίτ που πίστευαν ότι ήξεραν ποιό ήταν το καλύτερο για μας,
και επέβαλλαν τη δικιά τους άποψη για το τι πρέπει να είναι η κοινωνία.
Σε αυτή τη διαδικασία, οι επιχειρηματίες μεταμορφώθηκαν.
Μπορεί να ήταν άπληστοι και εγωιστές, αλλά ήταν και δημιουργοί ένος νέου είδους ελευθερίας.
Ανταποκρινόμενοι στις ανάγκες και επιθυμίες των ατόμων, ερμήνευαν τη βούληση του κόσμου
με έναν τρόπο που οι πολιτικοί δεν μπορούσαν.
Αν οι αγορές είναι όντως δημοκρατία, αν οι αγορές είναι μέσο συλλογικής συναίνεσης,
που όλοι αυτοί οι άνθρωποι πιστεύουν ότι είναι, είναι κοινός τόπος πλέον στην Αμερική,
είναι πολύ δύσκολο να βρεις κάποιον στα υψηλά κλιμάκια
της δημοσιογραφίας, των επιχειρήσεων, οτιδήποτε, που να μην το πιστεύει,
αν οι αγορές είναι μέσον κοινής συναίνεσης τότε έχεις πολύ περίεργα πράγματα που προκύπτουν,
οι διευθύνοντες σύμβουλοι που είναι εκλεγμένοι από τις αγορές, είναι οι άνθρωποι του λαού,
δεν είναι αιμοδιψείς κλέφτες όπως πίστευαν οι Αμερικάνοι τη δεκαετία του '30,
όταν μιλούν λένε "εσείς μιλάτε, εμείς ακούμε" (όπως το κανάλι Φοξ)
"εμείς αναφέρουμε, εσείς αποφασίζετε", όλα αυτά τα σλόγκαν ...
Οι προωθητές αυτής της ιδέας της δημοκρατίας των αγορών,
την παρουσίαζαν σαν ένδοξη επιστροφή σε μια χρυσή εποχή
μια εποχή το 18ο και 19ο αιώνα όταν ο ελεύθερος καπιταλισμός,
όχι η πολιτική, καθοδηγούσαν την κοινωνία.
Αλλά αυτός ήταν ένας μύθος. Οι πολιτικοί φιλόσοφοι εκείνης της εποχής
είχαν κάνει διάκριση μεταξύ την ιδιοτέλεια της αγοράς και άλλους τομείς
της κοινωνικής και πολιτικής ζωής που περιλάμβαναν
αυτό που ο Άνταμ Σμιθ ονόμαζε ηθικά αισθήματα.
Αυτά ήταν η συμπάθεια και η κατανόηση προς τους άλλους,
που ήταν εξίσου σημαντικά στην καθοδήγηση της κοινωνίας.
Αυτό που συνέβαινε στα τέλη του 20ου αιώνα ήταν κάτι που δεν είχε δοκιμαστεί ποτέ πριν.
Ενάντια στην ιδέα της δημοκρατίας επικρατούσε ένα απλοποιημένο οικονομικό μοντέλο των ανθρώπων.
Και στη διαδικασία η ελευθερία επανακαθορίστηκε να σημαίνει
τίποτα παραπάνω από την ικανότητα των ατόμων να παίρνουν οτιδήποτε ήθελαν.
Αν γυρίσεις πίσω στον 18ο και 19ο αιώνα οι περισσότεροι πολιτικοί φιλόσοφοι
και οι περισσότεροι οικονομολόγοι καταλάβαιναν ότι υπήρχε ένα κοινωνικό συμβόλαιο,
οι άνθρωποι ήταν δεμένοι μεταξύ τους, όχι σαν άτομα που εκφράζονταν μέσω της αγοράς
αλλά σαν πολίτες. Είχαμε υποχρεώσεις
ο ένας απέναντι στον άλλο, δεν είμασταν μόνο ιδιοτελή άτομα
που αγοράζουν πράγματα για τον εαυτό τους αλλά είμασταν κοινότητα.
Οι ίδια η ταυτότητά μας, οι ηθικές μας αξίες,
προέρχονταν από τις σχέσεις μας μέσα σε αυτές τις κοινότητες.
Η άποψη ότι η αγορά ήταν προτιμότερη από την πολιτική
ως μέσο να δίνεις στους ανθρώπους αυτό που θέλουν,
αυτή η αντίληψη είναι σχετικά καινούρια ιδέα.
Πίσω από αυτές τις καινούριες ιδέες για το πώς πρέπει να διαχειρίζεται η κοινωνία
ήταν το μοντέλο του ατόμου ως ορθολογική υπολογιστική μηχανή
του οποίου η εγωιστική συμπεριφορά μπορεί να αναλυθεί με αριθμούς.
Αυτή η απλοποιημένη εκδοχή μας είχε εφευρεθεί στον Ψυχρό Πόλεμο από παιγνιο-θεωρητικούς.
Είχαν κάνει την υπόθεση ότι είμασταν έτσι για να κάνουν τις εξισώσεις και τα μοντέλα τους να δουλεύουν.
Αλλά αυτό που ανερχόταν τώρα ήταν μια ισχυρή επιστημονική απόδειξη
πως αυτό ήταν κάτι περισσότερο από απλή υπόθεση.
Ότι όντως περιέγραφε τις ρίζες της φύσης μας.
Πως ό,τι έκαναν και ένιωθαν οι άνθρωποι
είχε προγραμματιστεί σ' εμάς από τα γονίδιά μας.
Και όλες οι πράξεις μας ήταν αποτέλεσμα λογικών υπολογισμών από αυτό το γενετικό πρόγραμμα.
Ότι είμασταν στ'αλήθεια υπολογιστικές μηχανές οδηγούμενες από αριθμούς.
Οι ρίζες αυτής της ιδέας επιστρέφουν στις αρχές της δεκαετίας του '70
όταν γενετιστές που μελετούσαν τη συμπεριφορά ζώων έκαναν μια συλλογιστική μεταστροφή.
Άρχισαν να κοιτούν τη συμπεριφορά των ζώων από τη λεγόμενη γονιδιακή οπτική γωνία.
Συνειδητοποίησαν ότι από αυτή την οπτική τα ζώα ήταν απλά μηχανές
που χρησιμοποιούνται από τα γονίδια για να επιβιώνουν και να αναπαράγουν τον εαυτό τους.
Μπορούμε να φανταστούμε το σώμα της κότας ως μία μηχανή, μια συσκευή,
κατασκευασμένη από τα γονίδια για να εξασφαλίσουν την παραγωγή περισσότερων γονιδίων.
Μπορεί να φαίνεται ένας διεστραμμένος τρόπος να βλέπεις τα πράγματα
μπορεί να θεωρείτε την αναπαραγωγή σαν δικό σας τρόπο να παράγετε παιδιά σαν εσάς,
και σας ζητώ να το δείτε υπό πολύ διαφορετικό φως.
Το σώμα είναι απλά η συσκευή του γονιδίου για την παραγωγή περισσότερων γονιδίων σαν αυτό.
Πίσω από αυτή τη νέα άποψη για τα ζώα ήταν για άλλη μια φορά η Θεωρία Παιγνίων.
Η Θεωρία Παιγνίων είχε εμπνεύσει τους γενετιστές διότι προσέφερε ισχυρό πλαίσιο
για την κατανόηση του πώς τα γονίδια υπαγόρευαν τη συμπεριφορά.
Οι παιγνιο-θεωρητικοί έβλεπαν την κοινωνία σαν σύστημα ιδιοτελών ατόμων
που ανταγωνίζονταν και σχεδίαζαν το ένα εναντίον του άλλου
και οι γενετιστές εφάρμοσαν ακριβώς το ίδιο μοντέλο στα γονίδια.
Ανέπτυξαν περίπλοκες εξισώσεις για να δείξουν πώς κάθε ζωώδης συμπεριφορά
από τη βία ως τον αλτρουισμό, ήταν στην πραγματικότητα ορθολογικές στρατηγικές
που παίζονταν από τα γονίδια σε ένα παιχνίδι επιβίωσης.
Οι γενετιστές πίστεψαν ότι το ίδιο πρέπει να ισχύει και για τους ανθρώπους.
Και τότε οι επιστήμονες έκαναν ένα πείραμα για να δουν αν τα γονίδια
όντως έλεγχαν τη συμπεριφορά μας με τον ίδιο ορθολογικό μαθηματικό τρόπο.
ΤΟ ΠΕΙΡΑΜΑ
Έλαβε χώρα βαθιά στα δάση του Αμαζονίου.
Οι Γιαναμάμο ήταν διάσημοι ως μια από τις πιο βίαιες κοινωνίες στη Γη.
Ένας ανθρωπολόγος που τους μελετούσε αποφάσισε να δει εαν πίσω από το χάος της μάχης
υπήρχε ένα κρυμμένο γενετικό μοτίβο που το καθοδηγούσε με μαθηματικό τρόπο.
Λεγόταν Ναπολέων Σανιόν και το πρώτο του βήμα ήταν να προσπαθήσει να μάθει
τα ονόματα του καθενός και ποιός ήταν συγγενής με ποιόν.
Υπέθεσα ότι η ανταπόκριση των ιθαγενών θα ήταν ενθουσιώδης
και ανυπόμονη, και κολακευμένη που ενδιαφερόμουν για τον πολιτισμό τους,
την κοινωνία τους, τις οικογένειές τους, τις γενεολογίες τους,
και αθώα ρωτούσα ποιό ήταν το όνομα του καθενός
και μου έδιναν ένα όνομα και το έγραφα
και όπως φάνηκε με ξεγέλασαν
ότι όλα τα ονόματα των ανθρώπων στο χωριό που έμενα
δεν ήταν μόνο λάθος αλλά ήταν υποτιμητικά, χυδαία, ψευδή... Όχι όλα, αλλά πολλά ήταν.
Όπως τι;
Όπως κλανόπνοος, τριχο*****, τέτοια πράγματα..
Τριχομ***α, σαν το όνομα της γυναίκας του αρχηγού...
Αλλά ο Σανιόν επέμεινε. Ξόδεψε μήνες τσεκάροντας και διασταυρώνοντας ονόματα και συγγένειες.
Επίσης χάριζε δυτικά αγαθά ως αντάλλαγμα για πληροφορίες.
Μέχρι που έφτιαξε αυτό που πίστευε πως ήταν μια ακριβής βάση δεδομένων
για τα ονόματα και τις γενεολογίες 6.000 γιανονάμι.
Την οποία αποθήκευσε σε έναν υπολογιστή στο πανεπιστήμιο.
Ο Σανιόν επέστρεψε με ένα κινηματογραφικό συνεργείο και κατέγραψε λεπτομερώς
μια μάχη σε ένα χωριό.
Φέρε την κάμερα απο 'δω.
Ο Σανιόν επέστρεψε στην Αμερική και ανέλυσε την ταινία στιγμή προς στιγμή
αναγνωρίζοντας όλους τους συμμετέχοντες.
Στην επιφάνεια δεν φαινόταν νόημα στον καυγά.
Συχνά άτομα που εμφανίζονταν στενά συσχετιζόμενοι επιτίθενται ο ένας στον άλλον.
Αλλά όταν ο Σανιόν έβαλε τις λεπτομέρειες στον υπολογιστή
και τις διασταύρωσε με τη βάση δεδομένων του, μια άλλη πραγματικότητα αναδείχτηκε.
Εξ' αιτίας της πολύπλοκης ιστορίας εσωτερικών γάμων των Γιαναμάμα,
άτομα συγγένευαν μεταξύ τους με τους πιο απροσδόκητους τρόπους.
Αυτό που έδειξε ο υπολογιστής ήταν ότι τα άτομα που έπαιρναν ρίσκα το ένα για το άλλο στον καυγά
ήταν πάντα στενότερα γενετικά συγγενείς από αυτούς στους οποίους επιτίθονταν.
Υπήρχε κρυμμένο μοτίβο στην ταινία
και ήταν ο υπολογιστής που απέδειξε και παρουσίασε ότι το μοτίβο υπήρχε.
Διότι δεν είναι δυνατόν να θυμάσαι του καθένα τη γενετική συγγένεια με όλους τους υπόλοιπους του χωριού
οπότε κάτω από όλο αυτό το χάος και το μπέρδεμα και τα φαινόμενα,
ήταν άνθρωποι που μοιράζονταν γονίδια μεταξύ τους και διάλεγαν πλευρές με βάση τη συγγένειά τους.
Ναι υπάρχει μια κρυφή μαθηματική διάσταση στο όλο πράγμα που πρέπει να σκάψεις βαθιά για να ανακαλύψεις.
Το πείραμα του Σανιόν προκάλεσε αίσθηση στις ανθρωπολογικές επιστήμες.
Γιατί φαινόταν να προσφέρει ακριβή μαθηματική απόδειξη ότι
τα γονίδια έπαιζαν σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση της ανθρώπινης συμπεριφοράς.
Έγινε μια από τις θεμελιώδεις αποδείξεις
για ένα ισχυρό νέο μοντέλο για τους ανθρώπους.
Ήταν μηχανές των οποίων οι πράξεις και τα αισθήματα
οδηγούντο από κωδικοποιημένες οδηγίες φυτεμένες βαθιά μέσα τους
πριν από εκατομύρια χρόνια των οποίων δεν είχαν συναίσθηση.
Ήταν μια εικόνα που ξεκίνησε να διεισδύει βαθιά στον πολιτισμό μας.
Η εικόνα του οργανισμού, όπως και ο άνθρωπος, σαν μηχανή για τη διάδοση γονιδίων,
η μεταστροφή της εστίασης από την ιδέα του οργανισμού ως φορέα της ζωής στον αθάνατο αντιγραφέα.
Το DNA μας είναι μια κωδικοποιημένη περιγραφή του κόσμου όπου οι πρόγονοί μας επιβίωσαν.
DNA, είναι η υπολογιστική συνταγή για την ίδια τη ζωή.
Που ξετυλίγεται σαν ρολό από μαγνητική ταινία σε κάποιον τεράστιο υπολογιστή.
Πίσω στις σκοτεινές τρομακτικές μέρες του Ψυχρού Πολέμου, μαθηματικοί είχαν αναπτύξει
ένα απλοποιημένο, μηχανικό μοντέλο των ανθρώπων,
των οποίων η συμπεριφορά μπορούσε να αναλυθεί και να προβλεφθεί με αριθμούς.
Το είχαν κάνει για να προσπαθήσουν να καταλάβουν και να ελέγξουν τις τρομακτικές αβεβαιότητες εκείνης της εποχής.
Τώρα τη δεκαετία του '90 ο Ψυχρός Πόλεμος είχε τελειώσει
και οι τεράστιες άμυνές του ήταν άδειες.
Αλλά αυτό το απλοποιημένο μοντέλο είχε ανέλθει και θριαμβεύσει
σαν εξήγηση για το τι είμαστε πραγματικά σαν άνθρωποι σε κάθε επίπεδο.
Πολιτικά, οικονομικά, τώρα και βιολογικά.
Δεν βλέπουμε πλέον αυτή τη θεωρία σαν να έχει ιστορική έμπνευση στον Ψυχρό Πόλεμο,
αντ' αυτού το βλέπουμε σαν φυσική κοινωνική επιστημονική θεωρία των πάντων
αρμόζει σε κάτι τόσο μικρό όσο ένα γονίδιο,
σε κάτι μετρίου μεγέθους όπως ένας άνθρωπος,
μέχρι σε κάτι τόσο μεγάλο όσο ένα κράτος.
Οι άνθρωποι αποσυντίθενται σ' αυτή την κοινωνική θεωρία, δεν είναι πλέον οι άνθρωποι το ζήτημα,
είναι αυτές οι μικρές ενότητες που συνεχώς ψάχνουν πώς θα αναπαραχθούν
και πώς θα μεγιστοποιήσουν το πλεονέκτημά τους.
Και με αυτή την έγερση αυτού του μηχανικού μοντέλου των ανθρώπων
μια νέα ιδέα για το πώς μπορείς να αλλάξεις την κοινωνία άρχισε να προκύπτει.
Όχι μέσω της πολιτικής πλέον, αλλά ρυθμίζοντας πόσο καλά λειτουργούσαν αυτές οι ατομικές μηχανές.
Οι τεχνίτες αυτής της νέας ιδέας θα ήταν οι ψυχίατροι και οι εταιρίες φαρμάκων
που θα ελευθέρωναν τους ανθρώπους από τις τα τρομερά άγχη που έχουν μέσα τους.
Αλλά το αποτέλεσμα θα ήταν μια νέα μορφή τάξης και ελέγχου.
Όχι καθορισμένη από τις παλιές πολιτικές ελίτ αλλά με την αντικειμενική δύναμη των αριθμών.
Έβρισκα τον εαυτό μου συνεχώς ανήσυχο, δεν μπορούσα να το σταματήσω.
Τα χέρια μου έτρεμαν και ήμουν σίγουρος ότι οι άνθρωποι με κοιτούσαν και παρακολουθούσαν τα χέρια μου.
Αυτοί οι φοιτητές δεν το ήξεραν τότε, αλλά είχαν τα συμπτώματα μιας αγχωτικής διαταραχής.
Διαταραχή πανικού, διαταραχή γενικευμένου άγχους, διαταραχή παθολογικής εμμονής,
κοινωνική φοβία, και μετατραυματικό στρες.
Φέτος 23 εκατομύρια Αμερικανοί θα υποφέρουν από μία από αυτές τις αγχωτικές διαταραχές.
Είναι οι πιο συνηθισμένες ψυχικές ασθένειες στη χώρα και μπορούν να επιτεθούν σε οποιονδήποτε οποιαδήποτε στιγμή.
Στις αρχές της δεκαετίας του '90 μια επιδημία ψυχικών διαταραχών διέτρεχε την Αμερική και τη Βρετανία.
Όπως δείξαμε στο προηγούμενο επεισόδιο, είχε ανακαλυφθεί
από ένα νέο σύστημα για τη διάγνωση διαταραχών.
Η ψυχιατρική είχε δεχθεί επίθεση γιατί εξαρτιόταν από την προσωπική και επιρεπή κρίση ψυχιάτρων.
Αντ' αυτού μια νέα μέθοδος βασισμένη σε ερωτηματολόγια είχε εφευρεθεί.
Αυτά κατέγραφαν μόνο τα αντικειμενικά συμπτώματα και επίτηδες
δεν έψαχναν το λόγο για τον οποίο τα άτομα ένιωθαν άγχος.
Στα τέλη της δεκαετίας του '80 πανεθνικές δημοσκοπήσεις
είχαν αποκαλύψει μια τρομακτική εικόνα. Περισσότεροι από 50% των Αμερικάνων
υπέφεραν από ψυχικές διαταραχές.
-Πώς αισθάνεσαι; -Δεν ξέρω, λυπημένη...
Αλλά την ίδια στιγμή οι εταιρίες φαρμάκων είχαν ανακοινώσει ότι είχαν παρασκευάσει
ένα νέο τύπο φαρμάκου, το SSRI.
Το οποίο ισχυρίζονταν οτι στόχευε τα κυκλώματα στον εγγέφαλο
που προκαλούσαν αυτές τις δυσλειτουργίες.
Το SSRI προωθήθηκε με ονόματα όπως Πρόζακ.
Αυτό που έκανε ήταν να αλλάζει τα επίπεδα σερατονίνης στις ενώσεις των κυκλωμάτων στον εγγέφαλο.
Και ρύθμιζαν τα χημικά σε φυσιολογικά επίπεδα.
Και ξαφνικά έρχεται κάποιος που μου λέει δοκίμασε τα λίγο, δοκίμασε αυτό το Πρόζακ και το δοκίμασα
και για πρώτη φορά στη ζωή μου είπα "ουαου, έτσι είναι η πραγματικότητα;"
Αυτό το χάπι μπορεί να λύσει όλα σας τα προβλήματα, λέγεται Πρόζακ,
και μπορεί να σημαίνει το τέλος της κατάθλιψης.
Παίρνω πρόζακ εδώ και δύο χρόνια.
-Και τι διαφορά έκανε; -Εκπληκτική.
-Ω, γελάει... -Αισθάνομαι ότι έγινα φυσιολογική ξανά.
-Και αισθάνεσαι καλύτερος άνθρωπος; -Ναι, ναι.
Μέσω θεραπείας έμαθα να ζω με τη διαταραχή μου και τώρα η ζωή είναι πιο απολαυστική.
Η ζωή είναι τόσο καλύτερη τώρα που έλαβα θεραπεία και ελέγχω τη διαταραχή μου, είναι υπέροχο.
Μια καλύτερη ζωή σας περιμένει.
Αυτό που άρχιζε να συμβαίνει είναι ότι εκατομύρια άνθρωποι
που είχαν διαγνωστεί από τα ερωτηματολόγια σαν διαταραγμένοι
πήγαιναν σε ψυχιάτρους για να πάρουν φάρμακα.
Το αποτέλεσμα ήταν απελευθέρωση από το άγχος σε ευρεία κλίμακα
αλλά στη διαδικασία τα ερωτηματολόγια έγιναν ισχυρός και φαινομενικά αντικειμενικός οδηγός
για το ποιά θα πρέπει να είναι τα φυσιολογικά τους αισθήματα και τι ήταν μη φυσιολογικό.
Και κάποιοι μεγάλοι ψυχίατροι άρχισαν να βλέπουν ότι δημιουργούσαν μια στατική κοινωνία
στην οποία οι άνθρωποι ρυθμίζονταν με τα φάρκαμα για να ταιριάζουν σε ένα συμφωνημένο "φυσιολογικό" τύπο
καθορισμένου από τα ερωτηματολόγια.
Άνθρωποι έρχονται όλη την ώρα ζητώντας μου να τους δώσω φάρμακα!
Η ιδέα πίσω από αυτό ήταν ότι οι άνθρωποι όπως όλα τα ζώα
έχουν ένα συγκεκριμένο ιδανικό μοντέλο
είχε μια ποιότητα σαν μηχανή, ξέρουμε ποιό πρέπει να είναι το μοντέλο
και ζητούν τα φάρμακα, ζητούν από μένα να τους δώσω την αγωγή
που θα τους ξαναπροσαρμόσει σ' αυτό το συγκεκριμένο μοντέλο που έχουν,
ένα σουρρεαλιστικό μοντέλο αλλά ένα πολύ στατικό μοντέλο του ανθώπου ως μηχανή.
-Δούλεψε; Φαίνεται να αμφιβάλεις φίλε μου... -Απ' ότι φαίνεται ναι. Αλλά δεν μπορώ παρά να είμαι ύποπτος.
Δεν νομίζω ότι είναι η γυναίκα που παντρεύτηκα. Νομίζω ότι άλλαξε.
-Με τι τρόπο; -Δεν ξέρω, αλλά υπάρχει κάτι που είναι διαφορετικό.
-Δεν είναι η γυναίκα που παντρευτήκατε, είναι καλύτερη γυναίκα;
-Όχι, είναι διαφορετική.
Φαντάζονται ότι θα ζουν σε έναν κόσμο όπου δε θα υπάρχει ποτέ ανησυχία, ούτε καν θλίψη.
Όπου ποτέ η σύγκρουση, η ανησυχία, το άγχος για εναλλακτικές λύσεις,
δε θα κάνουν πιθανή την πρόοδο που έχουμε δει στο παρελθόν.
Αλλά τότε ο άνθρωπος που είχε δημιουργήσει το σύστημα των ερωτηματολογίων
παραδέχτηκε ότι μπορεί όντως να οδηγεί εκατομύρια ανθρώπους
στο να πιστεύουν ότι είναι διαταραγμένοι ενώ δεν είναι.
Τα ερωτηματολόγια έλεγχαν μόνο παρατηρήσιμα συμπτώματα
επίτηδες απέκλειαν κάθε κατανόηση της ζωής του ασθενούς.
Εξ'αιτίας αυτού, έλεγε, μπέρδευε την πραγματική ψυχική διαταραχή
με φυσιολογικά ανθρώπινα αισθήματα λύπης και άγχους.
Και ότι αυτό συνέβαινε σε ευρεία κλίμακα.
Όλα αυτά τα έλεγε ένας από τους πιο ισχυρούς ψυχιάτρους στην Αμερική, ο Δρ.Ρόμπερτ Σπίτσερ.
Αυτό που συνέβη είναι ότι κάναμε προσεγγίσεις των ψυχικών διαταραχών
πλήρως περιγραφικά χωρίς να υπολογίσουμε ότι πολλές από αυτές τις καταστάσεις
μπορεί να είναι φυσιολογικές αντιδράσεις που δεν είναι όντως διαταραχές, αυτό είναι το πρόβλημα.
Γιατί δεν κοιτούσαμε το περιβάλλον μέσα στο οποίο οι καταστάσεις αυτές αναπτύχθηκαν.
Επομένως μετατρέψατε σε ασθένειες κοινή ανθρώπινη στεναχώρια, φόβο, συνηθισμένες εμπειρίες, τις κάνατε ασθένειες...
Ναι, σε κάποιο βαθμό, πόσο σοβαρό είναι το πρόβλημα είναι άγνωστο.
Δεν ξέρουμε αν είναι 20%, 30%, δεν ξέρω, αλλά είναι υπολογίσιμο ποσοστό, αν είναι 20 ή 30 τοις εκατό.
Αυτό που συνέβαινε ήταν ότι μεγάλο μέρος φυσιολογικών ανθρωπίνων εμπειριών
θλίψη, απογοήτευση, μοναξιά, αναθεωρήθηκαν σαν ιατρικές παθήσεις.
Στη διαδικασία αυτή, ένα νέο σύστημα διαχείρισης προέκυπτε.
Τα φάρμακα εξαφάνισαν αυτά τα περίπλοκα και δύσκολα αισθήματα και έκαναν τα άτομα πιο χαρούμενα.
Αλλά τα έκαναν και πιο απλά όντα.
Πιο εύκολα προβλέψιμα και χειραγωγίσιμα,
και πιο κοντά στα μηχανοειδή πλάσματα της καρδιάς των οικονομικών μοντέλων.
Χρησιμοποιώντας ερωτηματολόγια συμπτωμάτων για τα αισθήματα βγήκες και μπέρδεψες
φυσιολογικές ανθρώπινες αποκρίσεις στη ζωή με ψυχική διαταραχή
και επομένως δημιούργησες μια ψευδαίσθηση μιας τεράστιας επιδημίας.
Μια ψευδαίσθηση παθολογίας και προφανώς όταν μετατρέπεις φυσιολογικά πράγματα σε ασθένειες
δεν εστιάζεσαι στην κοινωνική αλλαγή αλλά στον έλεγχο των ατόμων για να προσαρμοστούν καλά.
Αυτός είναι ο κρυφός και γενικός κίνδυνος εδώ.
Ότι μπορεί να υπηρετεί τις ανάγκες των κοινωνικο-οικονομικών συστημάτων
με τέτοιον τρόπο που θα γίνουμε πιο αποδοτικοί αλλά λιγότερο άνθρωποι.
Οι ψυχίατροι ανακάλυψαν ότι ένα αντικειμενικό σύστημα,
βασισμένο στους αριθμούς, τους είχε οδηγήσει σε παγίδα.
Οι αριθμοί είχαν επιβάλει τη δικιά τους στενή λογική για το πώς
σκεφτόμασταν και νιώθαμε για τους εαυτούς μας.
Και οι πολιτικοί θα έβρισκαν ότι και οι δικιές τους προσπάθειες να διαχειριστούν την κοινωνία
με τη χρήση αριθμών επίσης θα είχε τις πιο περίεργες συνέπειες.
Όχι μόνο δεν τους βοήθησε να πετύχουν το προοδευτικό όραμά τους
αλλά θα έκαναν την κοινωνία πιο άκαμπτη και ακόμα πιο αδιάλλακτη.
Το 1997 οι νέοι εργατικοί εξελέγησαν.
Υποσχέθηκαν μια κοινωνία χωρίς τις αλαζονίες και προκαταλήψεις των παλιών ελίτ
που κυριαρχούσαν στις κοινωνικές τάξεις στη Βρετανία για τόσον καιρό.
Είμαστε εμείς, οι νέοι ριζοσπαστικοί, ένα εργατικό κόμμα εκσυγχρονισμένο
που πρέπει να αναλάβει αυτή την ιστορικής σημασίας αποστολή.
Να ελευθερώσει τη Βρετανία από όλες τις παλιές ταξικές διακρίσεις,
παλιές δομές, παλιές προκαταλήψεις, παλιούς τρόπους να δουλεύεις και να γίνονται τα πράγματα
που δε θα λειτουργούν πια σ'αυτόν τον κόσμο της αλλαγής.
Σε όλη τους την εκστρατεία οι νέοι εργατικοί είχαν σαν πρότυπο τους δημοκρατικούς του Κλίντον.
Και τώρα στην εξουσία, έκαναν ακριβώς ό,τι είχε κάνει ο Κλίντον.
Παρέδωσαν εξουσία στις τράπεζες και στις αγορές.
Η πρώτη ανακοίνωση του Γκόρντον Μπράουν ήταν να εγκαταλείψει
τον τελευταίο μοχλό ελέγχου της οικονομίας από τους πολιτικούς.
Ο υπουργός οικονομικών Γκόρντον Μπράουν ανακοίνωσε μια επανάσταση στην οικονομική πολιτική.
Από 'δω και πέρα θα παραδώσει τον έλεγχο των επιτοκίων σε μια ανεξάρτητη Τράπεζα της Αγγλίας.
Και στη διαχείριση της κοινωνίας οι νέοι εργατικοί στράφηκαν στα μαθηματικά συστήματα
που είχε εισαγάγει ο Τζον Μέιτζορ. Αλλά σε μια κλίμακα πρωτοφανή.
Πίστευαν ότι οι άνθρωποι όντως συμπεριφέρονταν με τον τρόπο
που περιγράφουν τα απλοποιημένα οικονομικά μοντέλα.
Στόχοι απόδοσης και κίνητρα θα τίθεντο σε όλα και σε όλους.
Ακόμα και οι υπουργοί της κυβέρνησης θα έπρεπε να φέρουν εις πέρας
τους στόχους αποδοτικότητας. Αλλιώς θα τιμωρούνταν.
300 περίπου στόχοι απόδοσης, 150 στόχοι αποδοτικότητας,
κάθε συμφωνία δημόσιας υπηρεσίας θα έχει το όνομα ενός υπουργού
που θα είναι υπεύθυνος για την επίτευξη αυτών των στόχων. Δεν θα πρέπει να παραιτούνται,
αλλά θα πρέπει να μπορούν να εξηγήσουν γιατί δεν μπόρεσαν να πετύχουν τους στόχους.
Αν ένας τομέας αποτύχει στους στόχους του η κυβέρνηση θα αμφιβάλει σοβαρά για την ικανότητά του...
Το οικονομικών, υπό τον Γκόρντον Μπράουν, δημιούργησε ένα τεράστιο μαθηματικό σύστημα
εφηύραν τρόπους να ποσοτικοποιούν πράγματα που προηγουμένως κανείς δεν θεωρούσε μετρήσιμα.
Η πείνα στην υπο-Σαχαρική Αφρική έπρεπε να μειωθεί κάτω από το 48%,
η παγκόσμιες συγκρούσεις έπρεπε να μειωθούν κατά 6%.
Και όλα τα χωριά στη Βρετανία έπρεπε να μετρηθούν για δείκτη κοινοτικής ζωντάνιας.
Ακόμα και η ποιότητα της ζωής στην εξοχή αναλύθηκε σε μια σειρά δεικτών.
Ένας από τους οποίους μετρούσε πόσο κελάηδημα πουλιών έπρεπε να υπάρχει.
Θέλουμε ένα βαρόμετρο των δεικτών της ποιότητας της ζωής και δεν είναι μόνο οι οικονομικοί
τα μισά σπουργήτια έχουν φύγει από το 1970, αν θέλεις να μετρήσεις την ποιότητα της ζωής
τότε ένα από τα πράγματα είναι αυτή η πρωινή ωδή.
Πρόκειται για δείκτες που επηρεάζουν τους πάντες σε ένα βαρόμετρο ποιότητας ζωής.
Η πρότυπη ιδέα πίσω από τα μαθηματικά συστήματα ήταν ότι θα απελευθέρωνε
τους δημοσίους υπαλλήλους από παλιές μορφές γραφειοκρατικού ελέγχου.
Αφού τους δίνονταν οι στόχοι ήταν ελεύθεροι να τους πετύχουν όπως ήθελαν.
Αλλά σχεδόν αμέσως οι νέοι εργατικοί άρχισαν να ανακαλύπτουν ότι οι άνθρωποι
είναι πιο περίπλοκοι και πλάγιοι απ' ότι επέτρεπαν τα απλά μοντέλα.
Οι δημόσιοι υπάλληλοι άρχισαν να βρίσκουν
τους πιο ευφιείς τρόπους να πετυχαίνουν τους στόχους τους.
Αυτή η πίεση για επίτευξη των στόχων προκαλεί κάποιους διαχειριστές του Συστήματος Υγείας
να "παίζουν" με τα συστήματα.
Διαχειριστές νοσοκομείων αποδείχτηκαν ιδιαιτέρως πονηροί.
Όταν ο στόχος ήταν να περιορίσουν τις λίστες αναμονής
παράγγελναν να γίνονται οι εύκολες εγχειρήσεις πρώτα όπως στειρώσεις
περίπλοκες όπως καρκίνοι δεν έπαιρναν πλέον προτεραιότητα.
Και βρήκαν κι άλλους έξυπνους τρόπους να βγάζουν ανθρώπους από τη λίστα.
Αυτό που συνέβη σ' αυτό το νοσοκομείο είναι σοκαριστικό.
Οι διοικούντες έγραφαν στους ασθενείς ρωτώντας τους πότε θα είναι σε διακοπές.
Μετά χρησιμοποιούσαν αυτές τις πληροφορίες για να θέτουν την εγχείρηση τις μέρες που ήξεραν ότι θα λείπουν.
Σαν αποτέλεσμα, δεν γίνονταν οι εγχειρήσεις αλλά το νοσοκομείο κατάφερε να περιορίσει τη λίστα αναμονής.
Και όταν δόθηκαν στόχοι περιορισμού της αναμονής σε κανονικές συνθήκες
επινόησαν κι άλλες έξυπνες στρατηγικές.
Μια νέα δουλειά εφευρέθηκε, η νοσοκόμα "γειά σας" που δεν έκανε τίποτα για τον ασθενή,
αλλά το ότι τον χαιρετούσε σήμαινε ότι τον είχαν δει, άρα έβγαινε από τη λίστα.
Όταν η κυβέρνηση έθεσε στόχους να μειωθούν οι ασθενείς σε ράντζα,
οι διαχειριστές έβγαλαν τις ρόδες από τα ράντζα και τα κατηγοριοποίησαν σαν κρεβάτια.
Και χαρακτήρισαν τους διαδρόμους σαν τοίχους, και πάλι οι ασθενείς έβγαιναν από τη λίστα.
Η αστυνομία επίσης ήταν υπό πίεση να πετύχει τους στόχους της.
Ένας από τους κύριους ήταν να μειωθεί η καταγεγραμμένη εγκληματικότητα.
Ξανά, επιννοημένες στρατηγικές βρέθηκαν.
Μια τοπική αστυνομία ανακοίνωσε τα πιο επιτυχημένα ποσοστά μέσα σε 25 χρόνια.
Αλλά αργότερα βρέθηκε ότι είχαν επανακατηγοπιοποιήσει εκατοντάδες εγκλήματα
όπως επίθεση, ληστεία και άλλα σαν απλά "ύποπτα περιστατικά" και δεν θα περιέχονταν στα ποσοστά.
-Είμαστε παθιασμένοι να πετύχουμε τους στόχους. -Λαθροχειρία...
-Από τη διοίκηση... -Άλλαξαν τις καταγραφές
-Αυτό είναι παράξενο, αφού εσείς είστε ο σύμβουλος... -Και άρχισαν να διορθώνουν κάποιες απαντήσεις...
-Αναμονή σε ράτζα καμία. -Στόχοι -Επίπεδα στόχων
Σαφείς στόχοι - στόχοι - αυτοί οι στόχοι - εστίαση στους στόχους - γιατί οι στόχοι - στόχοι...
Η κυβέρνηση προσπάθησε να υποτιμήσει τις αναφορές σαν μερικά κακά παραδείγματα.
Αλλά η μια μετά την άλλη αναφορές έρχονταν αποκαλύπτοντας ότι αυτό το επινοημένο παιχνίδι του συστήματος
ήταν εξαπλωμένο παντού στις δημόσιες υπηρεσίες.
Αυτό που θα ήταν ορθολογικό σύστημα δημιουργούσε έναν παράξενο κόσμο
όπου κανείς δεν ήξερε αν έπρεπε να πιστέψει τους αριθμούς ή όχι.
Οι κυβερνήσεις απάντησαν με ακόμα πιο μαθηματικά επίπεδα διαχείρισης.
Περίπλοκα συστήματα συνεντεύξεων δημιουργήθηκαν για να παρακολουθούν τους εργάτες
και να βεβαιώνεται ότι πετύχαιναν τους στόχους με το σωστό τρόπο.
Αυτό που ξεκίνησε σαν σύστημα απελευθέρωσης, γινόταν ισχυρό σύστημα ελέγχου.
Αν δεν πετύχω αυτούς τους στόχους τότε δεν θα πάρω αύξηση στο μισθό μου, είναι τόσο απλό.
Το να μην πετύχεις τους στόχους δεν υπάρχει σαν επιλογή.
Είναι τόσο σημαντικός στόχος ότι θα κρατήσω τη δουλειά μου αυτό το μήνα γιατί δεν υπάρχει κόκκινο στην οθόνη.
Αν δεν φτάσουν τους στόχους απολύονται και αν μιλήσουν για την απόλυση βρίσκονται σε αδιέξοδο.
Αν έχεις αξιολόγηση 0 αστεριών σε παρακολουθούν σαν γεράκια.
Νομίζω ότι θα πρέπει να αποχωρήσεις...
Αλλά οι αριθμοί είχαν και μια παράξενη και αντίστροφη συνέπεια
στο όραμα των νέων εργατικών για μια πιο ελεύθερη και ανοιχτή Βρετανία.
Στην πραγματικότητα δημιουργούσαν μια πιο άκαμπτη και διαστρωματωμένη κοινωνία.
Στην καρδιά αυτού ήταν η εκπαίδευση και οι πίνακες αξιολογήσεων για τα σχολεία.
Οι πίνακες έδειχναν στους γονείς ποιά σχολεία τα πηγαίνουν καλύτερα και ποιά χειρότερα.
Η κυβέρνηση έλεγε ότι αυτό θα έδινε κίνητρα
στα λιγότερο επιτυχημένα να ανταγωνιστούν και να βελτιώσουν τις υπηρεσίες τους.
Το επίπεδο τότε θα ανέβαινε σε όλη τη χώρα.
Στην πραγματικότητα, συνέβη το άκρως αντίθετο.
Πλούσιοι γονείς μετακόμισαν στις περιοχές των καλύτερων σχολείων
και σαν συνέπεια οι τιμές των σπιτιών εκτινάχθηκαν, κρατώντας τους φτωχούς έξω.
Και σχεδόν όλα τα σχολεία δίδασκαν μόνο τη στενή γνώση που χρειαζόταν για να απαντήσουν στις εξετάσεις
έτσι ώστε να βοηθήσουν τα σχολεία να σκαρφαλώσουν στους πίνακες αξιολόγησης.
Αυτό που χάθηκε ήταν η ευρύτερη παιδεία
που θα βοηθούσε τα πιο φτωχά παιδιά να ανέλθουν στην κοινωνία.
Ο ΘΑΝΑΤΟΣ
Ο ΘΑΝΑΤΟΣ ΤΗΣ
ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑΣ
Το 2006 μια σειρά αναφορών έκαναν σαφές ότι υπήρχε αδιαμφισβήτητη σύνδεση
μεταξύ της κυβερνητικής πολιτικής στην παιδεία και της ανόδου του κοινωνικού διαχωρισμού, βασισμένου στον πλούτο.
Αυτό αποδίδεται σε ένα πολύ ευρύτερο πρόβλημα. Η κοινωνική κινητικότητα στη Βρετανία έχει έλθει σε πλήρη στάση.
Είναι πλέον γεγονός ότι τα παιδιά πλούσιων οικογενειών στη Βρετανία σήμερα
είναι πολύ πιο πιθανό να ζήσουν και να πεθάνουν πλούσια απ' ότι στο πρόσφατο παρελθόν.
Ενώ τα παιδιά φτωχών οικογενειών είναι πιο πιθανό να ζήσουν και να πεθάνουν φτωχά.
Η χώρα έχει γίνει πιο άκαμπτη και διαστρωματωμένη από οποιαδήποτε εποχή μετά 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο.
Οι νέοι εργατικοί υιοθέτησαν το νέο μοντέλο ελευθερίας πιστεύοντας ότι θα υπάρξει ένα όφελος.
Εγκατέλειψαν τον παλαιό πολιτικό ρόλο τους της παρεμβατικότητας στην αγορά για τη μείωση των ανισοτήτων
αλλά αυτό που υποτίθεται ότι θα ακολουθούσε είναι ένα νέο άνοιγμα και ρευστότητα στην κοινωνία.
Στην πραγματικότητα, τώρα έχουν τα χειρότερα και των δύο κόσμων.
Η κοινωνία έχει γίνει πιο άκαμπτη ενώ οι ανισότητες έχουν γίνει πιο ακραίες.
Υπό την κυβέρνηση των νέων εργατικών η χώρα είναι ακόμα πιο άνιση απ' ότι ήταν με την κ.Θάτσερ.
Με το συνεχώς αυξανόμενο μερίδιο του πλούτου να πηγαίνει στο 1% στην κορυφή της κοινωνίας.
Και οι ανισότητες δεν επηρεάζουν μόνο το πώς ζεις, αλλά και το πότε θα πεθάνεις.
Σε όλη τη χώρα οι διαφορές στο προσδόκιμο ζωής έχουν αυξηθεί από το 1997.
Και οι ανισότητες στην παιδική θνησιμότητα ανάλογα με την κοινωνική τάξη έχουν επίσης αυξηθεί.
Ένα βρέφος που γεννιέται στο Χάκμπι έχει πλέον διπλάσιες πιθανότητες
να πεθάνει στον πρώτο χρόνο από ένα βρέφος που γεννιέται στο Μπέξλυ.
Κάτω από την αξιοκρατική επιφάνεια, η κοινωνική διαστρωμάτωση στη Βρετανία σκληραίνει και βαθαίνει.
Και στην Αμερική, κατά τη διάρκεια των '90 το οικονομικό μοντέλο της δημοκρατίας
οδηγούσε όχι μόνο στην αύξηση της ανισότητας
αλλά στην οικονομική και πολιτική διαφθορά σε τεράστια κλιμακα.
Η Αμερική έζησε μια εντυπωσιακή έκρηξη της αγοράς.
Αλλά αυτοί που διοικούν τις αγορές συνειδητοποιούσαν ότι οι αριθμοί δεν έλεγαν την αλήθεια
γιατί οι γιγάντιες λογιστικές εταιρίες είχαν διαφθαρεί.
Βγήκε ένα νέο στοιχείο, τα θεμέλια της αγοράς, οι αριθμοί,
που αντιπροσώπευαν την ιερότητα, την αξιοπιστία της αγοράς, γίνονταν αναξιόπιστοι
διότι οι λογιστές πρόδωσαν την εμπιστοσύνη που τους είχε δώσει η κυβέρνηση.
Ήξερα ότι οι μεγάλες λογιστικές εταιρίες στην Αμερική είχαν εμπλακεί σε πρακτικές
που ήταν πολύ αμφισβητήσιμες και συχνά απατηλές.
Βλέπαμε όλο και περισσότερες τέτοιες υποθέσεις.
-Πόσο διαδεδομένο είχε γίνει; -Πολύ διαδεδομένο.
Εκείνοι που διοικούσαν πολλές από τις εταιρίες στην Αμερική προσποιούνταν κέρδη σε τεράστια κλίμακα.
Το έκαναν αυτό διότι μετά θα αύξανε το προσωπικό τους Μπόνους.
Έλα τώρα, έλεγαν, δεν υπάρχει άλλος τρόπος να δούμε αυτούς τους αριθμούς;
Δεν μπορούμε να διαδώσουμε, ας πούμε, αυτή την λάθος παρουσίαση σε έναν αριθμό ετών;
Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις το αποτέλεσμα είναι η διαφθορά.
Μας εμπιστεύονταν, είχαμε ένα ορθολογικό σύστημα, βασισμένο σε αριθμούς
που δεν μπορούσαν να αμφισβητηθούν. Καταλήξαμε με ένα επινοημένο ανορθολογικό σύστημα.
Οι επίσημοι, που δουλειά τους ήταν να ρυθμίζουν την αγορά
προσπάθησαν να πείσουν τους πολιτικούς στο κογκρέσο να το αποκαλύψουν.
Αλλά μπλοκάρονταν κάθε φορά. Βρήκαν πώς όλοι οι σημαντικοί πολιτικοί
έπαιρναν εκατομύρια δολάρια σε προεκλογικές ενισχύσεις από τις εταιρίες και τους λογιστές.
Τεράστια χρηματικά ποσά ξοδεύονταν στις επιτροπές λόμπυ του κογκρέσου.
Ήξερα ότι ενδιαφέρονταν για τα συμφέροντα των επιχειρήσεων.
Εννοείτε ότι είχαν "πουληθεί"...
Όχι, δε θα χρησιμοποιούσα αυτή τη λέξη, αυτή είναι δικιά σας λέξη.
-Ποιά λέξη θα χρησιμοποιούσατε; -"Δελεαστεί"...
Παρά τις αυξανόμενες αποδείξεις διαφθοράς η κυβέρνηση Κλίντον παρουσίαζε την έκρηξη σαν κάτι επαναστατικό.
Ήταν μια αυθεντική δημοκρατία της αγοράς, στην οποία όλοι, σε όλες τις κοινωνικές τάξεις, επωφελούνταν.
Αλλά αυτό ήταν εντελώς αναληθές. Αν κάποιος συγκρίνει το εισόδημα των Αμερικανών την πραγματικότητα
μεταξύ του τέλους της δεκαετίας του '70 και του τέλους της δεκαετίας του '90
οι άνθρωποι στη βάση της κοινωνίας είδαν το εισόδημά τους να μειώνεται,
η μεσαία τάξη είδε μια αμυδρή αύξηση και η ανώτερη οικονομική τάξη να αυξάνεται τρομακτικά.
Αν πάρεις το εισόδημα μετά φόρων βρίσκεις ότι το εισόδημα του μέσου νοικοκυριού στο χαμηλότερο 1/5 των Αμερικανών
πήγε από 9.300 δολάρια το χρόνο σε 8.700. Το μέσο νοικοκυριό στο μεσαίο 1/5 πήγε από 31.800 σε 33.200.
Παίρνεις το ανώτερο 1% στην ίδια χρονική περίοδο και πηγαίνεις από τα 256.000 το χρόνο σε 644.000 δολάρια το χρόνο.
Αυτά είναι τα πιο απλά στοιχεία που μπορώ να χρησιμοποιήσω για να τα συνοψίσω όλα.
Έχω πολλές παραλλαγές, αλλά αυτοί οι αριθμοί φωνάζουν. Είναι απίστευτο πώς μπορείς να έχεις κάτι τέτοιο.
Πίσω από τα πολιτικά πειράματα της δεκαετίας του '90 ήταν μια απλοποιημένη άποψη για τους ανθρώπους
στην ουσία ήταν απλά εγωιστικά άτομα των οποίων οι ανάγκες ικανοποιούνται βέλτιστα από την αγορά, όχι την πολιτική.
Και αν δεν ρυθμίζονταν, οι αγορές θα ωφελούσαν τους πάντες.
Αντιμέτωποι με αυτό το απλό ακαταμάχητο επιχείρημα, οι πολιτικοί έχουν παραδώσει την εξουσία τους.
Αλλά αυτό που συνέβη στην πράξη ήταν η επιστροφή ανισοτήτων και κοινωνικών αδικιών που δεν είχε δει ο κόσμος για 100 χρόνια.
Ακριβώς αυτό που έπρεπε οι πολιτικοί να αποτρέψουν.
Οι πολιτικοί βρέθηκαν αποδυναμωμένοι, διεφθαρμένοι, και χωρίς τη δύναμη να αλλάξουν την κοινωνία.
Και εκατομύρια άνθρωποι έμειναν χωρίς εκπροσώπηση και με ακόμα μικρότερο έλεγχο στις ζωές τους.
Αυτή είναι η υπέρτατη ειρωνία, διότι όταν οι άνθρωποι άρχισαν να πιστεύουν ότι είναι απλά εγωιστικά όντα,
ότι το δημοκρατικό σύστημα είναι θεμελιωδώς χειρότερο από την αγορά για την εκπλήρωση των επιθυμιών,
οι άνθρωποι επέτρεψαν στις ελίτ να πάρουν τον έλεγχο της πολιτικής
και οι πολιτικοί να αποπροσανατολιστούν και να διαφθαρούν
έτσι που η πολιτική έγινε ακόμα πιο ανίκανη να εκπληρώσει τις επιθυμίες των ανθρώπων.
Και εν τω μεταξύ οι αγορές δεν έδωσαν στους ανθρώπους καλές δουλειές, ασφαλή εργασία,
και έτσι το άτομο δεν μπορεί να ικανοποιηθεί ούτε μέσω της πολιτικής ούτε μέσω της αγοράς.
Αυτό που ενδυνάμωσε αυτή την απλοποιημένη άποψη για τους ανθρώπους
ήταν ιδέες από προερχόμενες από τα μαθηματικά και τη βιολογία.
Όπως δείξαμε σε αυτό το πρόγραμμα εξέδωσε ένα ισχυρό μοντέλο των εαυτών μας ως υπολογιστικές μηχανές
των οποίων τα ένστικτα έχουν κωδικοποιηθεί μέσα τους εκατομύρια χρόνια πριν.
Αλλά τώρα είχαν αρχίσει να τίθενται ερωτήματα στον επιστημονικό κόσμο
για το αν αυτή είναι υπερβολικά απλή οπτική για τους ανθρώπους.
Στη γεννετική, η ιδέα ότι το DNA είναι η παντοδύναμη σειρά οδηγιών στη ζωή
έχει αντικατασταθεί από πιο μια πιο περίπλοκη ιδέα.
Επιστήμονες έχουν δείξει ότι το κύτταρο επιλέγει και επεμβαίνει στο ποιά κομμάτια του DNA να χρησιμοποιήσει
αναλόγως με τις περιβάλουσες συνθήκες που επιδρούν πάνω του.
Ένα από τα βασικά πειράματα που έδειχνε ότι οι εγωιστικές πράξεις των γονιδίων ελέγχουν τη συμπεριφορά έχει επίσης αμφισβητηθεί.
Ανθρωπολόγοι μελέτησαν την ιστορία των φυλλών Γιαναμάμα και ανακάλυψαν ένα μοτίβο στη βία τους
που μπορεί να εξηγηθεί από πολύ διαφορετικές αιτίες από τα γονίδια.
Φαίνεται να συμβαίνει μόνο όταν οι Γιαναμάμα έρχονταν σε επαφή με Δυτικούς που τους έδιναν αγαθά.
Οι φυλλές μάχονταν μεταξύ τους για πρόσβαση σε αυτά τα αγαθά.
Αυτό που ανακάλυψα ήταν ότι υπήρχε ένα μοτίβο όπου οι πόλεμοι γίνονταν πιο έντονοι ή συνέβαιναν γενικώς
κατά τη διάρκεια μεγαλύτερης δυτικής επιρροής στην περιοχή.
Δεν βοηθάει να κοιτάς στην πάλη τους για αναπαραγωγή, αυτό που θα στο εξηγήσει
είναι το ποιά είναι ιστορικά η αλληλεπίδρασή τους με ισχυρές εξωτερικές δυνάμεις.
Αυτό εξηγεί πότε και πού μάχονται.
Και αυτές οι ισχυρές εξωτερικές δυνάμεις είναι τι;
Κυρίως οι Δυτικοί που έρχονται και είναι πηγές αυτών των πολυπόθητων αγαθών.
Ανθρωπολόγοι έχουν μελετήσει εκ νέου τη σκηνή με τη μάχη.
Ισχυρίζονται ότι αυτό που πραγματικά βλέπεις είναι η πάλη μεταξύ δύο πλευρών:
Πρώτον μια ομάδα που τους έχουν δοθεί αγαθά από τον κινηματογραφιστή Ναπολέων Σανιόν
και μια άλλη ομάδα επισκεπτών στο χωριό που αρνούνται να φύγουν γιατί θέλουν και αυτοί πρόσβαση σε αυτά τα πολύτιμα δώρα.
Η πραγματική αιτία της μάχης, λένε, δεν είναι τα γονίδια, αλλά μια πάλη πολιτικής και εξουσίας
προκαλούμενης από τον ίδιο τον κινηματογραφιστή.
Ο Σανιόν διαφωνεί εντελώς και υποστηρίσει το πείραμά του.
-Όχι δε νομίζω ότη η μάχη έγινε επειδή ήμουν εγώ εκεί! -Είστε βέβαιος;
Είσαι βέβαιος ότι ο πατέρας σου είναι ο πατέρας σου;
Νομίζω ότι θα ήταν μια λογική υπόθεση ότι η μάχη θα συνέβαινε είτε ήμουν εκεί είτε όχι.
Και το γεγονός ότι ήμουν εκεί και το κατέγραψα δεν ήταν η αιτία.
Μάχες με τσεκούρια ή ρόπαλα γίνονται σε πολλά άλλα χωριά όταν δεν είμαι εκεί
και τις έχω καταγράψει κι αυτές μέσω πληροφοριοδοτών που μου τις περιέγραψαν.
Δεν νομίζω ότι η συγκεκριμένη μάχη ήταν τίποτα το ασυνήθιστο στο μοτίβο της βίας των Γιαναμάμα.
-Δεν νομίζετε ότι μια κινηματογραφική ομάδα μες στη μέση μιας μάχης σε ένα χωριό επηρεάζει... -Όχι δεν το νομίζω.
Και στα μαθηματικά, ο άνθρωπος που δημιούργησε τις εξισώσεις που βρισκόταν πίσω
από το απλοποιημένο οικονομικό μοντέλο της κοινωνίας επίσης εξέφραζε αμφιβολίες
σχετικά με τις παραδοχές στις οποίες βασίστηκε το έργο του.
Ήταν ο μαθηματικός Τζόν Νας.
Ο Νας που τώρα έχει αναρώσει από παρανοϊκή σχιζοφρένεια και εργάζεται ακόμα στο Πρίνστον
έχει φτάσει να πιστεύει ότι τα αμιγώς ορθολογικά υπολογιστικά όντα στο μοντέλο του
αυτό που αποκαλεί "ο άνθρωπος ως επιχειρηματίας" έχει μικρή σχέση με την πολυπλοκότητα των πραγματικών ανθρώπων.
Είχα προβλήματα κι εγώ στο ψυχολογικό επίπεδο, έχω υπάρξει σε ψυχιατρικά νοσοκομεία
οπότε μπορεί να αναπτύσσω ένα μοτίβο ορθολογισμού......
Συνειδητοποιώ ότι αυτά που είχα πει κάποια στιγμή μπορεί να υπερτίμησαν τον ορθολογισμό
ή κάποιο είδος σκέψης και δεν θέλω να υπερτιμώ την ορθολογική σκέψη στην πλευρά των ανθρώπων...
Οι άνθρωποι σαν όντα είναι πολύ πιο περίπλοκα από τον "άνθρωπο ως επιχειρηματία"
Η ανθρώπινη συμπεριφορά δεν είναι αποκλειστικά κινούμενη από το ιδιωτικό συμφέρον κάθε ανθρώπου.
Η βασική παραδοχή στη Θεωρία Παιγνίων είναι πώς αυτό ισχύει.
Η Θεωρία Παιγνίων δουλεύει σε όρους ιδίου συμφέροντος.
Στη Θεωρία Παιγνίων υπάρχει υπερ-εξάρτηση από τον ορθολογισμό, αυτός είναι ο διαφωτισμός μου...
Και ο Νας δεν είναι μόνος του. Στα οικονομικά η ιδέα ότι η ελεύθερη αγορά είναι αποδοτικό σύστημα
δέχεται σοβαρή επίθεση. Τα τελευταία 5 χρόνια πολλά από τα Νόμπελ στα οικονομικά
έχουν δοθεί σε έρευνα που δείχνει ότι οι αγορές δεν παράγουν σταθερότητα ή τάξη.
Και ότι αυτό που ο Άνταμ Σμιθ ονόμαζε το "αόρατο χέρι" είναι αόρατο διότι δεν υπάρχει καθόλου.
Και οι πολιτικοί έχουν ισχυρό ρόλο να παίξουν στο να ελέγξουν τις αγορές.
Και μια νέα αρχή που ονομάζεται συμπεριφορικά οικονομικά μελετάει εάν οι άνθρωποι όντως συμπεριφέρονται
όπως τα απλοποιημένα μοντέλα υποδεικνύουν.
Οι μελέτες τους δείχνουν ότι μόνο δύο ομάδες ανθρώπων στην κοινωνία
όντως συμπεριφέρονται με ορθολογικό συμφεροντολογικό τρόπο σε όλες τις πειραματικές συνθήκες.
Η μία είναι οι ίδιοι οι οικονομολόγοι, η άλλη είναι οι ψυχοπαθείς.
[greek subtitles by Avelas]

The Trap: 2.The lonely robot

Translate and Transcribe

Share

Video Transcription

Other videos from avelas